Anlamı
çökmek, dağılmak:
'O zaman da bozgun ve inkıraz geldi, çattı.' -F. R. Atay.
Detaylı Açıklama
İnkıraz gelmek deyimi, bir topluluğun, düzenin, ordunun, devletin ya da işleyişin bozulup çözülme noktasına gelmesini anlatır. Buradaki gelmek fiili, çöküşün birden değil, gelip çatan ağır bir son gibi hissedildiğini düşündürür. Bu nedenle söz yalnız sonuçtan değil, o sonun yaklaşmasından ve kapıya dayanmasından da iz taşır. Deyim daha çok tarih anlatılarında, büyük çözülme dönemlerinde ve ciddi bozulmaları ifade eden eski üsluplu metinlerde kullanılır. Bir yere inkıraz geldiyse artık düzen bozulmuş, toparlanma umudu iyice azalmıştır. Cümlede kullanıldığında karamsarlık, çöküş ve geri dönüşü zor bir bozulma duygusu doğar. Bu yönüyle, beklenen felaketin sonunda kapıya dayandığını da hissettirir. Kısacası inkıraz gelmek, çöküşün gelip çatmasını anlatan ağır ve tarihî tınılı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Uzun savaşların ardından orduya açıkça inkıraz geldi sonunda herkes gördü.
- Yazar, o yıllarda şehre nasıl inkıraz geldiğini karanlık bir dille anlattı.
- Disiplinsizlik arttıkça kuruma inkıraz geldi ve düzen hızla çözüldü sonunda.
Kökeni ve Hikayesi
İnkıraz sözcüğünün çöküş anlamı, gelmek fiiliyle birleşince bu sonun yaklaşarak bir topluluk ya da düzene çattığı fikrini güçlendirmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çöküşü yalnız sonuç olarak değil, gelip çatan ağır bir süreç gibi anlatır. Böylece bozulmanın yaklaşması ve sonunda egemen hâle gelmesi birlikte kuvvetle hissedilir dinleyene açıkça.
Tarih yazılarında, eski üsluplu anlatılarda, büyük kurum bozulmalarını ya da savaş sonrası dağılmaları anlatan metinlerde daha doğal, ağır ve etkili durur özellikle her zaman orada.
İnkıraz bulmak daha çok çöküşün gerçekleşmiş sonucunu bildirir. İnkıraz gelmek ise o yıkımın gelip çöktüğü anı ve yaklaşma duygusunu biraz daha belirginleştirir özellikle metin içinde.