Anlamı
insanlara yaraşır biçimde.
Detaylı Açıklama
İnsan gibi sözü, bir işin düzgün, saygılı, ölçülü ve insana yakışır biçimde yapılmasını anlatır. Bu kullanımda açık ya da örtük bir eleştiri bulunur; çünkü söz çoğu zaman beklenen davranışın eksik kaldığı yerde söylenir. Birine insan gibi davran denildiğinde, kaba, dağınık, sorumsuz ya da nezaketsiz tavırlardan uzak durması istenir. Bu yüzden aile içinde, iş yerinde, toplumsal ilişkilerde ve görgü beklenen her durumda sık kullanılır. Cümlede yer aldığında düzen, saygı ve asgari nezaket ölçüsü vurgulanır. Basit görünse de günlük dilde güçlü bir uyarı değeri taşır. Ayrıca kişiden yalnız iş yapması değil, bunu yakışır biçimde yapması beklendiğini de sezdirir. Kısacası insan gibi, davranışın insana yakışır ölçüde ve düzgün biçimde olması gerektiğini anlatan yaygın bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Yemeğini insan gibi ye, sofrayı dağıtıp kalkma diye uyardı annesi.
- Misafire insan gibi davranmayan ev sahibine herkes içerledi o akşam.
- İşini insan gibi yaparsan kimsenin sana ikinci kez söylemesi gerekmez.
Kökeni ve Hikayesi
Gündelik dilde insan olma hâlini davranış ölçüsü olarak kullanan bu söz, zamanla düzen ve nezaket çağrısı yapan kalıplaşmış bir kullanıma dönüşmüştür.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Düzen, saygı, nezaket ve sorumluluk gibi insana yaraşır görülen temel davranış ölçülerini esas alır. Bu yüzden söz çoğu zaman uyarı amacıyla kullanılır gündelik dilde sıkça.
Çünkü genellikle beklenen davranış gerçekleşmediğinde söylenir. Böylece söz, yalnız öğüt vermekle kalmaz; eksik görülen tavrı da örtük biçimde eleştirir belirgin şekilde orada ayrıca açıkça hemen.
Yakındır; ikisi de insana yaraşır davranışı önemser. Ancak insan gibi günlük tavır ve düzeni vurgularken, insanlık sen de kalsın daha çok ahlaki inceliği öne çıkarır.