Anlamı
becerikli olmak:
'En zekileri, en iş bilenleri olan Osman her şeyi anladı.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
İş bilmek deyimi, becerikli olmak, her durumda çözüm yolu bulmak, işini iyi yürütmek anlamında kullanılır. İş bilen kişi pratik zekâya, deneyime ve sosyal becerilere sahiptir; zorlu durumlarda paniğe kapılmaz, fırsatları görür ve doğru adımları atar. 'Bilmek' fiili burada yalnızca teorik bilgiyi değil, pratik ustalığı ve çevikliği de kapsar. Deyim olumlu bir bağlamda söylendiğinde övgüdür: kişi işini bilen, güvenilir ve becerikli biridir. Ancak bazen olumsuz bir ton da taşıyabilir: 'iş bilmek' kurnazlık, çıkarcılık ve fırsatçılıkla eş tutulabilir; kişi her durumdan kendi çıkarını bilen, kurnaz biri olarak nitelenebilir. Bu çift yönlülük deyimi zengin kılar: bağlam olumlu mu olumsuz mu olduğunu belirler. İş bilen kişi toplumda hem aranan hem de bazen güvenilmeyen biridir.
Örnek Cümleler
- En zekileri, en iş bilenleri olan Osman her şeyi anladı ve hemen harekete geçti.
- İş bilen adam bu, her kapıdan girer, her sorunun çözümünü bilir.
- Biraz da iş bilsen bu fırsatı kaçırmazdın, dikkatli olmalısın.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, bağlama göre olumlu veya olumsuz olabilir. 'İş bilen bir yönetici' olumlu bir övgüdür. 'O çok iş bilir, dikkatli ol' ise kurnazlık ve güvenilmezlik uyarısı taşır. Arada ince bir çizgi vardır: becerikliliğin kurnazlığa dönüştüğü nokta, deyimin tonunu değiştirir.
Hem deneyimle kazanılır hem de kişilik özelliklerine bağlıdır. Pratik zekâ, gözlem yeteneği ve sosyal beceri kısmen doğuştan gelir ama çoğunlukla hayat deneyimleriyle gelişir. Ticaret, zanaat ve insan ilişkilerinde yıllar geçtikçe kişi daha 'iş bilir' hâle gelir.
'Becerikli olmak' daha nötr ve daha dardır: kişi elinden iş gelir. 'İş bilmek' ise daha geniş ve daha stratejiktir: kişi yalnızca iş yapmaz, doğru zamanda doğru işi yapar, fırsatları değerlendirir ve ilişkileri yönetir. Beceriklilik teknik, iş bilmek stratejik bir yeterliliktir.