Anlamı
şaşırılacak bir durum karşısında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
İşe bak deyimi, şaşırılacak bir durum karşısında kullanılan bir ünlem ifadesidir. Kişi beklenmedik, tuhaf veya inanılması güç bir olayla karşılaşmıştır ve bu şaşkınlığını 'işe bak!' diyerek dile getirir. Deyim bir soru veya talep değildir; retorik bir ünlemdir ve muhatabın dikkatini çekmek ister. İçinde şaşkınlık, hayret ve bazen hafif öfke veya alay tonu bulunabilir. Olumlu bir sürpriz karşısında da olumsuz bir durum karşısında da söylenebilir: güzel bir tesadüf de 'işe bak!' dedirtir, kötü bir şans da. Günlük konuşmada çok yaygın ve çok doğal bir ünlemdir; Türkçenin en spontane tepki kalıplarından biridir. Söylendiği anda dinleyen de dikkatini o duruma yöneltir ve söyleyenin şaşkınlığını paylaşır. Söz, hayatın beklenmedik anlarına verilen en kısa ve en etkili tepkidir.
Örnek Cümleler
- İşe bak, tam evden çıkıyordum ki yağmur başladı, şemsiyem de evde kaldı.
- İşe bak, yıllar sonra aynı restorana aynı masada oturduk, ne tesadüf!
- İşe bak, daha dün konuştuğumuz adam bugün terfi almış.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Her ikisinde de kullanılır. Güzel bir tesadüf, beklenmedik bir başarı veya hoş bir sürpriz karşısında olumlu şaşkınlıkla söylenir. Kötü bir şans, tuhaf bir aksilik veya sinir bozucu bir durum karşısında olumsuz şaşkınlıkla söylenir. Ortak payda beklenmedikliktir.
Hayır, gerçek bir soru değildir; retorik bir ünlemdir. 'İşe bak!' demek 'şu duruma bak, ne kadar şaşırtıcı' demektir. Cevap beklenmez; amacı dinleyenin dikkatini çekmek ve şaşkınlığı paylaşmaktır. Bazen ünlem işareti, bazen soru işareti ile yazılır ama her iki durumda da ünlem niteliğindedir.
Genellikle bir duruma yöneliktir, bir kişiye değil. Ancak dolaylı olarak birinin davranışına şaşkınlık ifade edebilir: 'İşe bak, adam bir gecede istifa etmiş!' Bu durumda şaşkınlık hem duruma hem de kişinin davranışına yöneliktir.