Anlamı
çıkarına, amacına, düşüncesine uygun olmak:
'Yattığı yerden işine gelen kararları onaylar, hoşlanmadıklarını bozarmış.' -T. Halman.
Detaylı Açıklama
İşine gelmek deyimi, bir durumun, kararın veya gelişmenin kişinin çıkarına, amacına veya düşüncesine uygun olması anlamında kullanılır. Kişi kendi menfaatine göre hareket eder ve işine gelen şeyleri kabul ederken işine gelmeyenleri reddeder. Bu seçici tutum bazen pratik bir zekâyı, bazen de bencilce bir hesapçılığı yansıtır. Deyim, özellikle eleştirel bir bağlamda kullanılır: 'işine gelince kabul ediyor, işine gelmeyince reddediyor' kalıbıyla kişinin tutarsızlığı ve çıkarcılığı eleştirilir. Ancak nötr kullanımı da vardır: 'bu teklif benim işime gelir' cümlesi sadece teklifin uygun olduğunu belirtir ve eleştiri taşımaz. Siyasi söylemde, ticari müzakerelerde ve günlük tartışmalarda çok sık kullanılan bu deyim, insanların kararlarının arkasındaki gerçek motivasyonun çoğu zaman kişisel çıkar olduğunu gösteren keskin bir gözlemdir.
Örnek Cümleler
- Yattığı yerden işine gelen kararları onaylar, hoşlanmadıklarını bozarmış.
- İşine gelince kuralları hatırlıyor, işine gelmeyince hiçbir kural tanımıyor.
- Bu fiyat benim işime gelir, hemen anlaşalım.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, nötr kullanımı da vardır. 'Bu teklif işime gelir' demek sadece teklifin uygun olduğunu belirtir ve herhangi bir olumsuzluk taşımaz. Ancak 'işine gelince şöyle, işine gelmeyince böyle' kalıbında güçlü bir tutarsızlık ve çıkarcılık eleştirisi söz konusudur. Bağlam, deyimin eleştirel mi yoksa nötr mü olduğunu belirler.
Siyasette çok yaygındır ve genellikle karşı tarafın tutarsızlığını eleştirmek için kullanılır. 'İşinize gelince demokrasi diyorsunuz, işinize gelmeyince diktatörlük uyguluyorsunuz' gibi kalıplarla siyasetçilerin çıkarcı ve tutarsız tutumları sert biçimde eleştirilir. Muhalefet ile iktidar arasında çok sık kullanılan bir polemik aracıdır.
'İşine yaramak' daha pratik ve somut bir faydayı anlatır: bir araç, bir bilgi veya bir beceri kişinin işine yaramıştır. 'İşine gelmek' ise daha geniş bir uygunluğu ifade eder: çıkarına, amacına ve düşüncesine uygundur. Biri somut fayda, diğeri genel uygunluk ve menfaat vurgusu taşır.