Anlamı
değersiz bularak bir yana atmak, işe yaramadığı için ayırıp bir yana koymak:
'Sekiz balya tütününden bir ya da iki balyasını ıskartaya ayırabileceklerini aklından geçirmeye başladı eksperlerin.' -N. Cumalı. 'Orada, kim bilir neden ve nasıl, işe yaramaz diye ıskartaya çıkardığı bir sürü film tepeleme yığılı.' -A. İlhan.
Detaylı Açıklama
Iskartaya çıkarmak deyimi, bir şeyi işe yaramaz, değersiz ya da kullanılmaya uygun değil sayarak ayırmak ve devre dışı bırakmak anlamında kullanılır. İlk anlamı üretim, ticaret ve denetim alanlarından gelir; bozuk mal ayrılır, kabul edilmeyen parça bir yana konur. Ancak deyim zamanla insan, düşünce, proje ve eserler için de mecazlı biçimde kullanılmaya başlamıştır. Bu yüzden yalnız teknik bir ayıklama değil, bazen haksız bir değersizleştirme duygusu da taşır. İçinde reddetme, dışarıda bırakma ve elden çıkarma anlamları güçlüdür. Kullanıldığı bağlamda keskin bir eleştiri de oluşturabilir. Bu sertlik, sözün kırıcı ama net tarafını öne çıkarır. Kısacası ıskartaya çıkarmak, işe yaramaz sayarak bir şeyi ayırmayı anlatan sert ve yerleşik bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Eksper kusurlu balyaları dikkatle işaretleyip hemen ıskartaya çıkardı.
- Yeni fikirleri dinlemeden ıskartaya çıkardılar, şirket yıllarca yerinde saydı.
- Usta sağlam tahtaları çürük sanıp ıskartaya çıkaracaktı ama son anda fark edip vazgeçti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, kökeni mal ayırmaya dayansa da bugün insanlar, projeler, fikirler ve eserler için de mecazlı biçimde kullanılır. Böylece alanı oldukça genişler ve ilişkilerde de sert duyulur.
Çünkü bir şeyi yalnız eleştirmekle kalmaz, doğrudan dışarı atılacak ve işe yaramaz sayılacak konuma indirir. Bu da reddedişi keskinleştirir ve aşağılayıcı, sert bir ton doğurur.
Mecaz kullanımında haksız yere değersiz görülme ya da çabucak gözden çıkarılma duygusu öne çıkar. Bu yüzden bazen sitemli, kırgın ve dışlanmış bir tını taşır belirgin biçimde.