Anlamı
tkz. oburca yemek.
Detaylı Açıklama
İşkembesini şişirmek deyimi, teklifsiz konuşmada oburca yemek, aşırı miktarda yiyerek karnını tıka basa doldurmak anlamında kullanılır. 'İşkembe' mide demektir ve 'şişirmek' onu olması gerekenin çok ötesinde doldurmayı, şişkinlik hissedecek kadar yemeyi ifade eder. Deyim, ölçüsüz ve aşırı yeme davranışını eleştiren bir kalıptır: kişi ihtiyacı kadar değil, çok fazla yemiştir ve bu davranış oburluk olarak değerlendirilir. Genellikle eleştirel veya alaycı bir tonla söylenir: birinin başkasının sofrasında veya bir davette kontrolsüzce yemesi, boş yere midesi dışında hiçbir şeyle ilgilenmemesi durumunda kullanılır. Bazen şakacı bir bağlamda arkadaşlar arasında da söylenir: 'Hadi bakalım, işkembeni şişir' gibi. Deyim, Türk yemek kültüründeki cömert sofra geleneğiyle oburluk eleştirisinin kesiştiği ilginç bir noktadadır: sofra bol olmalıdır ama misafir de ölçüyü kaçırmamalıdır.
Örnek Cümleler
- Düğünde işkembesini şişirdi, tabağına üç kez gidip geldi, kimse bir şey diyemedi.
- Her akşam işkembesini şişirip koltuğa uzanıyor, biraz ölçülü ye artık.
- Bayramda misafirliğe gidince işkembesini şişirmekten başka bir şey düşünmüyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
'Tıka basa yemek' nötr veya hafif olumsuz bir ifadedir; çok yenildiğini anlatır ama güçlü bir eleştiri taşımaz. 'İşkembesini şişirmek' ise daha ağır bir eleştiridir: oburluk, ölçüsüzlük ve kontrolsüzlük ima eder. Ayrıca 'işkembe' kelimesinin kaba çağrışımı deyime aşağılayıcı bir ton katar.
Büyük çoğunlukla gerçek anlamda aşırı yemek yeme durumunda kullanılır. Ancak nadiren mecazi olarak da kullanılabilir: birinin bir ortamdan aşırı biçimde yararlanması, payına düşenden fazlasını alması gibi durumlarda da söylenebilir. Yine de birincil ve en yaygın kullanımı somut yeme eylemiyle ilgilidir.
Düğünler, bayram ziyaretleri, davetler ve toplu yemek ortamları en yaygın bağlamlardır. Özellikle birinin başkasının sofrasında kontrolsüzce yemesi durumunda arkadan söylenir. Aile içinde de çocukların veya gençlerin aşırı yemesine tepki olarak anneler ve büyükler tarafından sıkça kullanılan bir eleştiri kalıbıdır.