Anlamı
1) sözü edilen ancak gerçekte var olmayan; 2) adı olmasına karşın görevini, etkinliğini yerine getirmeyen.
Detaylı Açıklama
İsmi var cismi yok sözü, bir şeyin yalnız adı bulunduğu hâlde gerçek etkisinin, varlığının ya da işlevinin ortada olmadığını anlatır. Bazen gerçekten olmayan ama sürekli sözü edilen şeyler için, bazen de kâğıt üstünde var görünüp hayatta işlemeyen kurumlar, görevler ya da ilişkiler için kullanılır. Bu nedenle deyim, görünüş ile gerçek arasındaki boşluğu çok iyi yakalar. Bir şeyin tabelası vardır ama kendisi yoktur; ya da vardır ama işe yarar biçimde çalışmaz. Tonunda eleştiri, hayal kırıklığı ve boşluk duygusu hissedilir. Bu söz, boş bir kabukla gerçek varlık arasındaki farkı özellikle öne çıkarır. Kısacası ismi var cismi yok, adıyla var görünse de gerçekte karşılığı bulunmayan şeyleri anlatan güçlü bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Bu kurulun ismi var cismi yok, ortada çalışan tek bir düzen yok.
- Dosyada geçen yardım fonu ismi var cismi yok bir vaat olarak kaldı.
- Mahalledeki sözde dernek yıllardır ismi var cismi yok biçimde sürünüyor.
Kökeni ve Hikayesi
Deyim, ad ile gerçek varlık arasındaki ayrımı vurgulayarak, yalnızca görünüşte var olan şeyleri eleştiren bir kullanım hâline gelmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Adı bulunan ama gerçek etkisi, işlevi ya da somut karşılığı olmayan şeyleri eleştirir. Böylece görünüş ile gerçek arasındaki boşluğu açık ve sert biçimde vurgular doğrudan.
Evet, özellikle kâğıt üzerinde var olup çalışmayan kurumlar, komisyonlar ya da düzenekler için çok uygun bir kullanımdır. Çünkü işlevsizlik burada iyice belirginleşir herkese açıkça ve somut biçimde.
Genellikle eleştirel ve hayal kırıklığı taşıyan bir tondur. Dinleyene, ortada dolu bir görünüş değil boş ve işe yaramaz bir kabuk bulunduğu hissini verir güçlüce çoğu zaman.