Anlamı
haç çıkarmak:
'Lanet kelimesini her anışında istavroz çıkarıyordum.' -N. Meriç.
Detaylı Açıklama
İstavroz çıkarmak deyimi, Hristiyanlık geleneğinde dua, korunma, saygı, korku ya da kutsama amacıyla haç işareti yapmak anlamına gelir. Türkçede bu söz, doğrudan dinî pratiği anlatmak için kullanıldığı gibi, bazen bir olay karşısında şaşkınlık, tedirginlik ya da manevî sığınma hissini aktarmak için de geçer. Bu nedenle yalnız bedensel bir hareketi değil, hareketin taşıdığı ruh hâlini de birlikte düşündürür. Edebî metinlerde ve tarihî anlatılarda daha sık görünür. Bağlama göre ciddi, gözlemci ya da hafif dramatik bir hava taşıyabilir. Farklı inanç çevrelerini anlatan metinlerde kültürel ayrıntı vermek için de işlevlidir. Kısacası istavroz çıkarmak, belirli bir inanç pratiğini ve onun çağrıştırdığı duygusal tepkiyi birlikte anlatan yerleşik bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Kadın kötü haberi duyar duymaz sessizce istavroz çıkardı.
- Yaşlı adam fırtına başlayınca pencere önünde uzun uzun istavroz çıkardı.
- Müzedeki ikonaların önünden geçerken bazı ziyaretçiler saygıyla istavroz çıkardı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çoğu zaman dinî bir bağlam taşır; ancak edebî anlatımlarda korku, tedirginlik ya da manevî korunma ihtiyacını göstermek için de kullanılabilir. Böylece anlamı bağlamla biraz genişler.
Çünkü bu işaret çoğu zaman belirli bir ruh hâliyle birlikte yapılır. Böylece anlatımda yalnız el hareketi değil, iç dünyadaki tepki de görünür hâle gelir açık biçimde.
Daha çok tarihî anlatılarda, romanlarda, gezi yazılarında ve farklı inanç çevrelerini betimleyen metinlerde görülür. Bu kullanım söze gözlem gücü kazandırır ve sahneyi belirginleştirir okur için.