Anlamı
değersiz, kötü kimselerle ilişki kuranlar kötü huylar edinirler.
Detaylı Açıklama
İtle yatan bitle kalkar atasözü, kötü insanlarla ilişki kuranların onların kötü alışkanlıklarını, sorunlarını ve kirini üstleneceğini anlatır. Burada 'it' değersiz veya ahlaksız kişiyi, 'bit' ise o kişiyle düşüp kalkmanın bulaştırdığı kötülükleri temsil eder. Atasözü özellikle arkadaş seçimi konusunda uyarıcıdır. Kişi ne kadar temiz olursa olsun, çevresindeki insanların etkisinden kaçamayacağını vurgular. Bu yüzden özellikle gençlere, çocuklara nasihat verirken sıkça başvurulan bir sözdür. İçindeki imge çok somut ve akılda kalıcıdır: kirli bir yerde yatan kişi temiz kalkamaz. Sözün gücü hayvansal imgeden gelir; fiziksel kirlenmeyi ahlaki kirlenmenin somut bir karşılığı olarak sunar ve dinleyende güçlü bir tiksinti duygusu yaratarak mesajı pekiştirir. Bu somutluk, atasözünü nesiller boyu canlı tutmuştur.
Örnek Cümleler
- Oğlum o çocuklarla gezmeyi bırak, itle yatan bitle kalkar, sonra sen de onlar gibi olursun.
- İş ortağını iyi seç; itle yatan bitle kalkar, adın onunla birlikte lekelenir.
- Mahallede herkes bilir, itle yatan bitle kalkar diye; o yüzden o gruptan uzak dururlar.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Özellikle gençlere ve çocuklara arkadaş seçimi konusunda uyarı olarak söylenir. Büyükler, deneyimlerinden yola çıkarak gencin henüz fark edemediği tehlikeyi bu sözle somutlaştırır. Yetişkinler arası kullanımda ise iş ortaklığı ve siyasi ilişkiler bağlamında geçer.
İkisi de kötü çevrenin etkisini anlatır. Ancak 'itle yatan bitle kalkar' daha çok ahlaki kirlenmeyi, kötü alışkanlık bulaşmasını öne çıkarır. 'Körle yatan şaşı kalkar' ise daha genel olarak kötü etkilenmeyi, kusurlu hâle gelmeyi anlatır.
Hayır, ticari ortaklıklar, siyasi ittifaklar ve kurumsal ilişkiler için de kullanılır. Bir şirketin şüpheli bir firmayla iş yapması, bir partinin tartışmalı bir grupla ittifak kurması gibi durumlarda da bu söz hatırlatılır.