Anlamı
haksız kişi, olayı kendisini haklı gibi göstererek anlatırsa dinleyen ona hak verir.
Detaylı Açıklama
Kadı anlatışa göre fetva verir atasözü, bir anlaşmazlıkta yargıcın veya karar vericinin ancak kendisine aktarılan bilgiler doğrultusunda hüküm verebileceğini vurgular. Haksız olan taraf olayları kendi lehine çarpıtarak anlatırsa dinleyen kişi ona hak verebilir çünkü gerçeğin tamamını bilemez. Atasözü, Osmanlı kadılık geleneğinden doğmuştur; kadı şeriat hukuku çerçevesinde davalara bakan yargıçtır ve kararını tarafların ifadelerine dayandırır. Söz, tek taraflı dinlemenin tehlikesine dikkat çeker ve her meselenin iki yüzü olduğunu hatırlatır. Günlük hayatta dedikodu, şikâyet veya suçlama dinleyen birine diğer tarafı da dinlemesi gerektiğini öğütlemek için kullanılır. İş yerindeki çatışmalarda, aile içi anlaşmazlıklarda ve toplumsal tartışmalarda sıkça hatırlatılan bu söz, adil yargılamanın ancak tarafların eşit biçimde dinlenmesiyle mümkün olacağını savunur.
Örnek Cümleler
- Komşu gelip saatlerce dert yandı ama kadı anlatışa göre fetva verir, bir de karşı tarafı dinleyelim.
- Müdür sadece şikâyetçi çalışanı dinleyip ceza kesti; kadı anlatışa göre fetva verir, diğerinin savunmasını da alması gerekirdi.
- Babam her tartışmada aynı şeyi söyler: kadı anlatışa göre fetva verir, bir tarafı dinleyip karar vermeyin.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Osmanlı toplumunda kadı, hukuki anlaşmazlıkları çözen en yetkili kişiydi. Kadının kararı bağlayıcıydı ve tarafların anlattıklarına dayanıyordu. Bu nedenle yanlış veya eksik bilgiyle verilen hükmün tehlikesini anlatmak için kadı figürü en uygun sembol olmuştur.
Mahkemelerde tek taraflı ifadeyle karar verilmemesi gerektiğinden hukuk alanında doğrudan geçerlidir. Bunun dışında iş yerinde şikâyet değerlendirmelerinde, aile içi anlaşmazlıklarda ve sosyal medyada tek yönlü paylaşımlara itibar edilmemesi gerektiğinde sıkça hatırlatılır.
Modern hukukun temel ilkelerinden biri olan silahların eşitliği ve savunma hakkı prensibi, her iki tarafın da dinlenmesini gerektirir. Atasözü bu ilkeyi yüzyıllar öncesinden halk diliyle formüle etmiştir ve adil yargılamanın evrensel gerekliliğini vurgular.