Anlamı
din b. 1) namaz, vaktinde kılınamamak:
'Osman, kazaya kalan namazını daha ziyade geciktirmeden korkarak ayağa kalktı.' -R. H. Karay. 2) oruç, vaktinde tutulamamak.
Detaylı Açıklama
Kazaya kalmak deyimi, dinî bir ibadetin vaktinde yerine getirilememesini ifade eder. İslam fıkhında namaz ve oruç gibi ibadetlerin belirli vakitleri vardır; bu vakitler geçirildiğinde ibadet kazaya kalmış olur ve sonradan kılınması veya tutulması gerekir. Kalmak fiili burada elde olmayan nedenlerle ibadetin yapılamamasını anlatır; uyku, hastalık, yolculuk gibi mazeretler kazaya kalma sebepleri arasında sayılır. Bu deyim kazaya bırakmak deyiminden farklı olarak bilinçli olmayan bir ertelemeyi ifade eder. Türk toplumunda namaz ve oruç ibadeti büyük önem taşıdığından kazaya kalmak üzüntü ve pişmanlık duygusuyla karşılanır. Dinî sohbetlerde ve günlük konuşmalarda sıkça kullanılan bu deyim İslami terminolojinin Türkçeye yerleşmiş örneklerinden biridir. Özellikle hastalık, uyku ve yolculuk gibi mazeretler nedeniyle ibadet vaktini kaçıran kişiler bu deyimle durumlarını ifade eder ve kaza ibadetini planlamaya başlar.
Örnek Cümleler
- Sabah alarmı çalmayınca namaz kazaya kaldı ve babası çok üzülüp kendini kınadı.
- Hastalığı nedeniyle Ramazanda birkaç gün orucu kazaya kalmış ve üzülmüştü.
- Yolculuk sırasında ikindi namazı kazaya kaldı ama akşam kılarak telafi etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bu deyim, dinî bir ibadetin belirlenen vaktinde elde olmayan nedenlerle yerine getirilememesini ifade eder. Namaz veya oruç gibi ibadetlerin vakti geçtiğinde kazaya kalmış olur. Bu ifade Türk dilinde yaygın biçimde kullanılmaya devam etmektedir.
Kazaya kalmak ibadetin elde olmayan nedenlerle yapılamamasını anlatırken kazaya bırakmak bilinçli bir ertelemeyi ifade eder. Kalmak edilgen, bırakmak etken bir durumu betimler. Bu ince ayrım günlük kullanımda her zaman gözetilmese de anlam bakımından önemlidir.
İslam fıkhına göre kazaya kalan namaz sonraki bir vakitte kılınarak, kazaya kalan oruç ise Ramazan dışında başka günlerde tutularak telafi edilir. Kaza ibadeti farz olarak kabul edilir.