Anlamı
kendini zorlamak, çaba göstermek:
'Ben kendimi sıkarak istidadımdan daha çok şen görünmeye çalışıyordum.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Kendini sıkmak deyimi, kişinin bir konuda kendini zorlamasını, çaba göstermesini veya kapasitesinin ötesinde gayret sarf etmesini ifade eder. Sıkmak fiili burada baskı uygulamak anlamındadır ve kişinin kendi üzerine baskı kurarak normalde yapamayacağı bir şeyi yapmaya çalıştığını anlatır. Deyim genellikle kişinin doğal hâlinin dışına çıkarak bir performans sergilemesi bağlamında kullanılır. Örneğin utangaç birinin sosyal ortamda neşeli görünmeye çalışması veya yorgun birinin daha fazla çalışmaya gayret etmesi bu deyimle ifade edilir. Türk edebiyatında karakterlerin iç dünyasıyla dış davranışları arasındaki çatışmayı betimlemek için tercih edilir. Günlük dilde çaba gösterme, gayret etme ve zorlanma anlamlarında yaygın biçimde söylenir. Deyim kişinin içsel mücadelesini ve iradesini vurgulayan güçlü bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Misafirlerin yanında kendini sıkarak gülümsedi ama içi acıyla doluydu.
- Koşunun son kilometresinde kendini sıkarak temponu artırdı ve yarışı tamamladı.
- Kendini sıkıp çalışmaya devam etti çünkü projeyi zamanında bitirmesi gerekiyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bu deyim, kişinin bir konuda kendini zorlamasını, kapasitesinin ötesinde gayret sarf etmesini ifade eder. Kişi kendi üzerine baskı kurarak normalde yapamayacağı bir performansı sergilemeye çalışır.
Doğal hâlinin dışına çıkarak bir davranış sergileyen, yorgun olmasına rağmen çalışmaya devam eden veya utangaç olduğu hâlde sosyal ortamda aktif görünmeye çalışan kişiler için söylenir.
Bağlama göre değişir. Gayret ve çaba gösterme anlamında olumlu olabilirken kişinin sınırlarını zorlaması ve doğallığını kaybetmesi bağlamında olumsuz bir çağrışım da taşıyabilen çok yönlü bir deyimdir.