Anlamı
1) bir durum karşısında sessiz ve heyecansız kalamamak:
'Böyle bir taksim, bir gazel dinleyenler arasında, coşarak, kendilerini tutamayarak ağlayanlar az mıydı?' -A. Ş. Hisar. 2) kendine hâkim olamamak.
Detaylı Açıklama
Kendini tutamamak deyimi, kişinin bir durum karşısında sessiz ve heyecansız kalamamasını, duygularına hâkim olamamasını ve kendini kontrol edememesini ifade eder. Kişi güçlü bir duygu yaşadığında bu duyguyu bastırmayı başaramaz ve kontrol edemeyerek açıkça dışa vurur. Gülme, ağlama, öfkelenme veya heyecanlanma gibi tepkiler kontrol edilemez hâle gelir ve kişi istemese de tepki verir. Deyim günlük hayatta en sık ağlama ve gülme bağlamında kullanılır. Bir cenazede ağlamayı tutamayan kişi veya komik bir durumda gülmesini tutamayan biri bu deyimle betimlenebilir. Türk edebiyatında duygusal sahnelerde karakterlerin tepkilerini anlatmak için sıkça tercih edilir. Özellikle müzik, sanat ve edebiyat eserlerinin insanlar üzerindeki güçlü etkisini betimlerken kullanılır.
Örnek Cümleler
- Arkadaşının komik esprisine kendini tutamayıp gürültülü bir kahkaha bastı.
- Vedalaşırken kendini tutamadı ve herkesin gözü önünde gözyaşlarına boğuldu.
- Haksızlığı görünce kendini tutamayarak masaya vurdu ve itirazını dile getirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bu deyim, kişinin güçlü bir duygu karşısında kendine hâkim olamamasını ve duygusunu dışa vurmasını ifade eder. Gülme, ağlama, öfkelenme gibi tepkilerin kontrol edilememesi durumunu betimler.
Komik bir durumda gülmesini tutamayan, üzücü bir olayda ağlamasını engelleyemeyen veya öfkesini kontrol edemeyen kişiler için söylenir. Duygusal tepkilerin bastırılamadığı yoğun anlarda yaygın biçimde kullanılır.
Kendini tutamamak belirli bir duygunun kontrol edilememesidir ve kişi genellikle bilincindedir. Kendini kaybetmek ise daha şiddetli bir durumu ifade eder; bilinç kaybı veya tamamen kontrol dışı bir durum söz konusudur.