Anlamı
uygunsuz kişilerle ilişkide bulunanın sonu kötü olur.
Detaylı Açıklama
Köpekle yatan pire ile kalkar atasözü, uygunsuz, kötü huylu ya da ahlaki açıdan sorunlu kişilerle yakın ilişki içinde bulunanın zamanla onların olumsuz özelliklerine ortak olacağını, birlikte bulunmanın yol açtığı kötü sonuçlardan kurtulamayacağını anlatır. Köpekle uyuyanın pireden kaçamayacağı gerçeği somut ve doğal bir gözleme dayanır; bu gözlem insanlar arasındaki ilişkiler için güçlü bir metafor oluşturur. Kötü arkadaşlıkların insana zarar verdiği, kötü örneğin bulaşıcı olduğu ve çevrenin kişiyi şekillendirdiği mesajını taşır. Çocuk yetiştirmede, arkadaş seçiminde, iş ortaklığında ve sosyal çevrenin önemine dair konuşmalarda sıkça başvurulan bir uyarı atasözüdür. Türkçenin çevre ve kötü arkadaşlık konusundaki en etkili söz kalıplarından biridir. Çevre seçiminin kişiliği ve kaderi şekillendirdiğini vurgulayan en etkili söz kalıplarından biridir.
Örnek Cümleler
- Suç ortamına girince köpekle yatan pire ile kalkar; önce çevreni değiştir dedi avukatı.
- Onun çevresinde dolaşmaya devam ederse kendisi de bu işlerin içine çekileceğini hissetti; köpekle yatan pire ile kalkar derler.
- Uyarılarımızı dinlemedi, sonunda o çete yüzünden gözaltına alındı; köpekle yatan pire ile kalkar, başka ne olacaktı ki.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Her ikisini birlikte içerir. Çevrenin insanı şekillendirdiğini gözlemlerken aynı zamanda kişinin o çevreyi seçme ya da seçmeme sorumluluğunu da hatırlatır. Bilinçli çevre seçiminin önemini bu denge üzerinden aktarır.
Hayır; kötü iş ortaklıkları, ahlaki açıdan sorunlu kurumlar, olumsuz aile dinamikleri ya da zararlı gruplarla ilişkilendirilme durumları için de kullanılabilir. Temel mesaj birlikte olunan ortam ne kadar olumsuzsa sonuçların da o kadar olumsuz olacağıdır.
Hukuki açıdan suç ortaklığı kavramıyla örtüşür; kötü niyetli gruplarla yakın ilişki içinde olmanın kişiyi aynı yasal ve sosyal riske sokabileceğini ima eder. Bu nedenle uyarı amaçlı kullanıldığında son derece yerinde bir sözdür.