Anlamı
kuşku oluşmak:
'Fakat bu mektubun yazısı önceki gün gelen zarf üzerindeki yazıya çok benzediği için genç adamın yüreğinde bir kuşku uyanıyor.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Kuşku uyanmak deyimi, bir kişinin zihninde ve yüreğinde, önceden fark edilmemiş ya da bastırılmış bir şüphenin birdenbire canlanmasını, uyanan bir duygu gibi bilince ulaşmasını ifade eder. Uyanmak fiili burada çok anlamlı bir işlev görür: Hem önceden uyuyan, yani bastırılmış ya da henüz oluşmamış bir şüpheye dikkat çeker hem de bu şüphenin birdenbire belirginleşme anını yakalar. Söz küçük bir ayrıntının, bir kelimenin, bir bakışın ya da bir tutarsızlığın insanın içinde o zamana kadar fark edilmemiş bir şüphe tohumunu filizlendirdiğini anlatır. Edebiyatta ve günlük dilde gizem, aldatılma veya belirsizlik anlatılarında sıklıkla kullanılır. Deyim hem psikolojik hem de dramatik bir an içerir. Şüphenin ilk belirdiği o kritik eşiği yakalamak için Türk dilinin sunduğu en isabetli ifadelerden biridir.
Örnek Cümleler
- Mektubun yazısını ikinci kez okuyunca içinde bir kuşku uyandı; bu el yazısını başka bir yerde görmüştü.
- Müdürün soruları geçiştirme biçimi, genç çalışanın yüreğinde kuşku uyandırdı.
- Hesaplardaki küçük tutarsızlıkları görünce muhasebecinin içinde büyük bir kuşku uyandı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
'Kuşku uyanmak' ani bir farkındalık anını anlatır; şüphe o an doğar ya da yeniden belirginleşir. 'Kuşku beslemek' ise bu şüphenin sonraki süreçte bilinçli ya da bilinçsiz olarak sürdürülmesi ve büyütülmesi eylemini ifade eder. Biri başlangıç noktası, diğeri devam sürecidir.
Polisiye, gerilim, gotik ve psikolojik romanlarda çok sık karşılaşılır. Bir karakterin tehlikeyi, aldatılmayı ya da çözülmemiş bir sırrı fark ettiği dramatik anlarda deyim anlatıyı derinleştirir ve okuyucunun gerilimini artırır.
Uyanmak fiili uyku-uyanıklık metaforunu devreye sokar. Şüphe, sanki bir süre uykuda yatmış ve tetikleyici bir uyarandan sonra uyanmıştır. Bu metafor şüphenin ani, çarpıcı ve bazen beklenmedik biçimde ortaya çıkışını son derece canlı bir şekilde aktarır.