Anlamı
1) bir şeyin özrünü görmek; 2) gereğinden çok titiz ve hoşgörüsüz davranmak:
'Nesine itiraz ederseniz ediniz, boyun bağına, pantolonun ütüsüne kusur bulamazsınız.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Kusur bulmak deyimi iki anlam katmanına sahiptir. İlk anlamıyla bir kişi ya da nesnenin gerçek bir eksikliğini, hatasını ya da özrünü fark etmek ve ortaya koymak demektir. İkinci ve daha yaygın mecazi anlamıyla ise gereğinden fazla titiz davranmak, küçük şeyleri büyütmek, aşırı eleştirici ve hoşgörüsüz olmak demektir. Bu ikinci anlamıyla deyim genellikle başkalarını sürekli eleştiren, hiçbir şeyden memnun olmayan ya da en küçük ayrıntılarda bile hata arayan biri için kullanılır. Sosyal ilişkilerde sürtüşmeye, iletişim bozukluğuna ve memnuniyetsizliğe yol açan bu tutumu eleştirmek için yaygın biçimde başvurulan bir ifadedir. Deyim hem bireysel ilişkileri hem de kurumsal ortamları tanımlamada işlevlidir. Aşırı eleştiricilik bireysel ilişkilerde olduğu kadar iş ortamlarında da zararlı sonuçlar doğurur.
Örnek Cümleler
- Uzun yıllar birlikte çalıştıkları hâlde hep birbirlerinde kusur bulmaya devam ettiler.
- Yaptığım her işte mutlaka bir kusur buluyor, hiçbir şeyi bir türlü beğenmiyordu.
- Hazırladığı mükemmel sunumun pantolonun ütüsüne bile kusur bulmanın imkânı yoktu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İlk anlamda gerçek ve nesnel bir hatanın ya da eksikliğin tespit edilmesi söz konusuyken ikinci anlamda aşırı eleştiricilik ve hoşgörüsüzlük ön plana çıkar. Bağlam ve kullanım tonu iki anlamı birbirinden ayırt etmeyi sağlar; birinin sözlerinde ve davranışlarında devamlı kusur bulmak hâli genellikle olumsuz bir nitelik olarak değerlendirilir.
Sürekli kusur bulan bir kişi sosyal çevresinde zor geçinilen, tatmin olmayan, aşırı eleştirici biri olarak algılanır. Bu tutum ilişkileri yıpratır, çalışma ortamını olumsuz etkiler ve kişinin empati yoksunluğunu ya da mükemmeliyetçi kişilik özelliklerini yansıtabilir.
Yapıcı eleştiri belirli bir sorunun çözümüne yönelik, saygılı ve önerici bir tutumu içerirken kusur bulmak amacı belirsiz, eleştiri için eleştiri niteliği taşıyan ve genellikle küçük ayrıntıları büyüten bir yaklaşımı ifade eder. Yapıcı eleştiri ilişkiyi geliştirirken sürekli kusur bulmak ilişkiyi yıpratır.