Anlamı
1) den. bir halatı koyuverip boşaltmak; 2) mec. gevşetmek, bitkin bir duruma getirmek:
'Ne oluyorum demeye vakit bulamadan her tarafını laçka eden bir kesiklik duydu.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Laçka etmek, denizcilik terimi olarak bir halatı koyuverip boşaltmak, gevşetmek anlamına gelir. Mecazi anlamda ise bir kişiyi veya bir düzeni gevşetmek, bitkin ve hâlsiz bir duruma getirmek demektir. Deyimin denizcilik kökeni, halatın geriliminin bırakılarak serbest kalmasıdır; bu imge mecaz olarak da güçlü bir biçimde çalışır. Bir kişi laçka edildiğinde gücü tükenmiş, direnci kırılmış ve kontrolünü kaybetmiş demektir. Yorgunluk, hastalık veya psikolojik baskı kişiyi laçka edebilir. Deyim aynı zamanda bir sistemi veya düzeni işlemez hâle getirmek anlamında da kullanılır. Laçka edilen halat nasıl işlevini yitirirse, laçka edilen kişi veya sistem de artık verimli çalışamaz. Özellikle fiziksel yorgunluğun ve moral çöküşünün betimlenmesinde etkili bir ifadedir. Denizcilik terminolojisinden günlük dile geçmiş nadir deyimlerden biridir.
Laçka Etmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Ne oluyorum demeye vakit bulamadan her tarafını laçka eden bir kesiklik duydu.
- Üç gün boyunca hiç uyumadan çalışınca tamamen laçka oldum, kendimi toparlayacak gücüm kalmamıştı.
- Patronun aylardır süren baskısı ve mobbingi bütün çalışanları laçka etti, ofiste verim dibe vurdu.
Kökeni ve Hikayesi
İtalyanca 'lasca' veya 'lasco' (gevşek, boş) kelimesinden Osmanlı denizcilik terminolojisine geçmiştir. Akdeniz'deki denizcilik faaliyetleri sırasında İtalyan gemicilerden alınan pek çok terimden biridir. Zamanla teknik anlamının yanı sıra mecazi kullanımı da yaygınlaşmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Gevşetmek daha genel ve nötr bir ifadedir, her türlü sıkılığın azaltılmasını anlatır. Laçka etmek ise daha güçlü bir anlam taşır; tamamen boşaltma, işlevsiz hâle getirme ve kontrolü kaybettirme vurgular. Gevşetmek kısmen yapılabilir, laçka etmek ise tam bir bırakılmışlığı ifade eder.
Denizcilik çevrelerinde teknik anlamıyla yaygındır. Mecaz anlamıyla ise günlük dilde özellikle fiziksel yorgunluk ve moral bozukluğu ifade etmek için kullanılır. 'Laçka oldum' biçiminde sıkça duyulur ve yorgunluğun doruk noktasını anlatır.
İtalyanca 'lasca' veya 'lasco' kelimesinden gelir ve denizcilik terminolojisinde gevşek, boş anlamına gelir. Osmanlı donanma döneminde İtalyan denizcilerden alınan terimlerden biridir ve hem teknik hem mecaz anlamda Türkçeye yerleşmiştir.