Anlamı
1) vida, mil vb. makine parçaları aşınarak veya yuvaları genişleyerek gevşemek; 2) mec. herhangi bir düzen iyi işlemez olmak:
'O gece bir kadeh içkinin laçka olan sinirlerine iyi geleceğini düşünüyordu.' -O. Aysu.
Detaylı Açıklama
Laçka olmak, vida, mil veya makine parçalarının aşınarak veya yuvaları genişleyerek gevşemesini ifade eden teknik bir terimdir. Mecazi anlamda ise herhangi bir düzenin iyi işlemez hâle gelmesini, bir kişinin veya sistemin gevşeyip çözülmesini anlatır. Deyim, sıkı olan bir bağlantının zamanla veya aşırı kullanımla gevşemesi imgesine dayanır. Bir vida nasıl yuvası genişlediğinde tutunamaz hâle gelirse, bir insan veya düzen de kontrolünü kaybedip dağılma noktasına gelebilir. Fiziksel anlamda makinelerin ve araçların bakımsızlıktan bozulması, mecazi anlamda ise bir kişinin sinirlerinin çözülmesi, dayanma gücünün tükenmesi veya bir organizasyonun düzeninin bozulması laçka olmak olarak nitelenir. Özellikle uzun süreli yorgunluk, stres veya ihmal sonucu ortaya çıkan çözülme hâlini betimleyen etkili bir ifadedir.
Laçka Olmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- O gece bir kadeh içkinin laçka olan sinirlerine iyi geleceğini düşünüyordu.
- Arabanın direksiyonu bakımsızlıktan tamamen laçka olmuş, hemen servise götürüp tamir ettirmek lazım.
- Aylardır hiç dinlenmeden durmadan çalışınca tamamen laçka oldu, artık dinlenmesi şart.
Kökeni ve Hikayesi
İtalyanca 'lasca' veya 'lasco' (gevşek) kelimesinden gelir. Denizcilik ve mekanik terminolojisinden günlük dile geçmiştir. Osmanlı döneminde alınan teknik terimlerden biri olarak hem somut hem soyut anlamda kullanılmaya devam etmektedir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Evet, önemli bir fark vardır. Laçka etmek aktif bir eylemdir, birini veya bir şeyi gevşetmek, boşaltmak demektir. Laçka olmak ise pasif bir durumdur, kendiliğinden veya dış etkenler sonucu gevşemek, çözülmek anlamına gelir. Biri eylemi, diğeri sonucu anlatır.
Makine, araç veya mekanik parçalar için kullanıldığında teknik anlamdadır ve fiziksel gevşemeyi ifade eder. İnsan, düzen veya sistem için kullanıldığında mecaz anlamdadır ve moral çöküşü, kontrol kaybı veya düzenin bozulmasını ifade eder. Bağlam ayrımı netleştirir.
Teknik anlamda düzenli bakım ve kontrol ile önlenir; vidalar sıkılır, parçalar değiştirilir. Mecazi anlamda ise yeterli dinlenme, stres yönetimi ve düzenli yaşam ile önlenebilir. Hem makineler hem insanlar için bakım ve özen laçka olmayı engelleyen temel faktörlerdir.