Anlamı
güç kalmamak, güçsüzleşmek:
'Artık ne yürümeye ne de ayak üstünde durmaya mecali kalmıştı.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Mecali kalmamak, güç ve enerji kalmamak, tükenmek, bir şey yapacak hâli olmamak anlamına gelir. Mecal, Arapça kökenli bir kelime olup güç, takat, enerji demektir. Deyim, kişinin fiziksel veya psikolojik olarak tamamen tükendiğini, en basit eylemleri bile yapamayacak kadar güçsüzleştiğini ifade eder. Hastalık, aşırı yorgunluk, uzun süren açlık veya ağır duygusal yük kişinin mecalini tüketebilir. Mecali kalmayan kişi yürüyemez, konuşamaz ve hatta ayakta duramaz hâle gelmiştir. Deyim, tükenmenin en uç noktasını anlatır ve ciddi bir fiziksel veya ruhsal çöküşü betimler. Edebiyatta hastalık, savaş ve yokluk dönemlerini anlatırken sıkça kullanılır. Günlük dilde de ağır yorgunluk ve bitkinlik durumlarında söylenir ancak daha resmi ve edebi bir tona sahiptir.
Mecali (mecal) Kalmamak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Artık ne yürümeye ne de ayak üstünde durmaya mecali kalmıştı, yatağa serildi.
- Günlerce uyumadan durmaksızın çalışınca mecali kalmadı, koltuğa yığılıp hemen uyuyakaldı.
- Hastalık ilerledikçe kadının mecali kalmamış, bir bardak suyu bile zor kaldırıyordu.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça 'mecal' (güç, takat) kelimesinden gelir. Osmanlı edebiyatında ve resmi dilinde güçsüzlük ve tükenme ifadesi olarak yaygın biçimde kullanılmıştır. Günümüz Türkçesinde edebi ve resmi dilde yaşamaya devam etmektedir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlam olarak birebir aynıdır, ikisi de güçsüzleşmeyi ifade eder. Mecali kalmamak daha edebi ve eski bir kullanıma sahipken takati kalmamak günlük dilde daha yaygındır. İkisi de Arapça kökenli kelimeler içerir ve tükenmeyi anlatır.
Arapça kökenlidir ve güç, takat, enerji anlamlarını taşır. Osmanlıca yoluyla Türkçeye geçmiş ve özellikle edebi dilde yaygın olarak kullanılmıştır. Günümüzde daha çok yazılı metinlerde ve yaşlı kuşakta duyulur.
Ağırlıklı olarak fiziksel tükenme için kullanılsa da psikolojik çöküş ve duygusal tükenme durumlarında da söylenebilir. Uzun süren stres, derin üzüntü veya motivasyon kaybı sonucu kişinin mecali kalmayabilir.