Anlamı
derdini sızlanarak anlatmak:
'Müşteriler ay başında borç ödeyeceklerine Tevfik'e dert yanıyorlar.' -H. E. Adıvar.
Detaylı Açıklama
Dert yanmak, derdini sızlanarak anlatmak demektir. Tanımdaki sızlanarak sözü anlatmanın biçimini gösterir: kişi derdini yakınarak dile getirir. Dinleyen kişi yönelme hâlinde gelir: komşusuna dert yanmak. Yakınılan şey ayrılma hâlindeki bir adla gelebilir: pahalılıktan, kiradan, kuraklıktan dert yanmak. Dert yanan biri bir çare isteyebilir de istemeyebilir de; tanım yalnız anlatmanın sızlanarak yapıldığını söyler. Söz konusu dert gerçekten ağır olabilir, küçük de; deyim derdin büyüklüğünü ölçmez. Kalıpta dert sözcüğü iyelik almaz; derdin kime ait olduğu cümlenin öznesinden anlaşılır. Dert yanan tek bir kişi olabilir, aynı sıkıntıyı paylaşan bir topluluk da. Dinleyen ise bir esnaf, bir memur, bir uzman ya da eski bir tanıdık olabilir.
Örnek Cümleler
- Kahvede oturan emekliler saatlerce artan ilaç fiyatlarından birbirlerine dert yandı.
- Kirasını ödeyemeyen kiracı ev sahibine işten çıkarıldığını, çocuklarının hasta olduğunu anlatarak dert yandı.
- Çiftçi, tarlasını görmeye gelen ziraat mühendisine kuraklıkta kuruyan buğdaydan dert yandı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Müşteriler Tevfik'e dert yanar: Müşteriler ay başında borç ödeyeceklerine Tevfik'e dert yanıyorlar. Cümlede dert yanmak, borç ödemenin yerine geçen bir davranıştır. Ay başı borçların ödenmesi beklenen zamandır; müşteriler bu zamanda ödemek yerine yakınır.
Dert anlatmanın sözlükteki karşılığı derdini dökmektir; tanımda anlatmanın tonu belirtilmez. Dert yanmada ise kişi derdini sızlanarak dile getirir; tanım tonu açıkça söyler. Biri dertleşmeyi, öteki yakınarak konuşmayı adlandırır.
Atasözüne göre Tanrı, derdin kendisinden geldiğine inanarak yakınmayanları ödüllendireceği için sevdiğine dert verir. Dert yanmak ise derdini sızlanarak anlatmaktır. Atasözü yakınmamayı ödüle bağlar, deyim yakınarak anlatmayı adlandırır.