Anlamı
1) bilmezlikten gelinen durumlarda kullanılan bir söz:
'Elektrik ampulü ne hikmetse hep bozulmuş olurdu.' -H. Taner. 2) bilinmeyen bir sebepten ötürü.
Detaylı Açıklama
Ne hikmetse, bilinmeyen veya açıklanamayan bir nedenden ötürü bir şeyin olmasını ifade eden bir sözdür. "Hikmet" Arapça kökenli olup gizli sebep, ilahi bilgelik anlamına gelir. Deyim, bir olayın nedenini anlayamadığımızı veya bilmezden geldiğimizi anlatır. Halit Taner'in aktardığı "Elektrik ampulü ne hikmetse hep bozulmuş olurdu" cümlesi, hem gerçek nedeni bilmemeyi hem de alaycı bir bilmezlikten gelmeyi örnekler. Günlük konuşmada iki farklı ton taşır: bazen gerçekten nedenini bilmediğimiz şaşırtıcı tesadüfleri anlatır, bazen de nedenini aslında bildiğimiz ama söylemeyi tercih etmediğimiz durumları ima eder. İkinci kullanımda alaycı bir ton hâkimdir ve konuşanın asıl nedeni bildiği hissedilir. Hem samimi şaşkınlığı hem de ince alayı barındıran çok katmanlı bir ifadedir.
Ne Hikmetse (hikmettir) Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Müdür ofise geldiğinde ne hikmetse herkesin masası bir anda tertemiz oluveriyordu.
- Ne hikmetse her tatil döneminde araba bozuluyor, sanki birileriyle anlaşmalı gibi.
- Telefonum ne hikmetse her önemli aramada birden şarjı bitiriverir sanki.
Kökeni ve Hikayesi
"Hikmet" Arapça "hükm" (hüküm, yargı) kökünden türemiş olup gizli sebep, ilahi bilgelik ve derin anlam gibi anlamlara gelir. İslam felsefesinde "hikmet-i ilahi" (Tanrı'nın gizli planı) kavramı önemli bir yere sahiptir. Günlük dile geçerken dini derinliğini kısmen kaybetmiş ve "bilinmeyen, açıklanamayan sebep" anlamında kullanılmaya başlanmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Her ikisi de olabilir. Gerçekten nedenini bilmediğimiz tesadüflerde samimi bir şaşkınlık ifade eder. Ancak daha sık alaycı bir tonla kullanılır; konuşan nedenini aslında bilir ama söylemek yerine "ne hikmetse" diyerek ima eder. İkinci kullanımda dinleyici de asıl nedeni anlar; bir tür dilsel göz kırpma gerçekleşir.
Evet, "hikmet" İslam felsefesinde ilahi bilgelik ve gizli sebep anlamına gelir. Bir olayın "hikmeti" vardır demek, arkasında ilahi bir plan olduğunu ima eder. Deyimde bu dini çağrışım bazen korunur (kaderci bir açıklama olarak), bazen de gündelik kullanımda kaybolur ve sadece "bilinmeyen sebep" anlamı kalır.
Halit Taner, Aziz Nesin ve Orhan Kemal gibi toplumsal gerçekçi yazarların eserlerinde alaycı bir gözlem aracı olarak kullanılır. Karakterlerin çevresindeki absürt durumları "ne hikmetse" diyerek betimlemesi, hem toplumsal eleştiriyi hem de mizahı bir arada sunar. Köşe yazılarında da siyasi alayde sıkça tercih edilir.