Anlamı
ne olduğu, soyu sopu belirsiz:
'Ben âdeta bu ne idiği belirsiz herife gittikçe ısınıyorum.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Ne idiği belirsiz, bir kişinin kimliğinin, kökeninin, niteliğinin veya karakterinin bilinmediğini, güvenilir bulunmadığını ifade eden bir deyimdir. "İd" eski Türkçede varlık, öz anlamına gelir; "ne idiği belirsiz" ise "ne olduğu belli değil" demektir. Deyim, tanınmayan, güvenilmeyen veya şüpheli bulunan kişiler için kullanılır ve genellikle küçümseyici bir ton taşır. Osman Cemal Kaygılı'nın "Bu ne idiği belirsiz herife gittikçe ısınıyorum" cümlesi, deyimin olumsuz ama bazen ironik bir bağlamda da kullanılabildiğini gösterir. Toplumsal güvenin önemsendiği ortamlarda tanınmayan birine duyulan şüpheyi ifade eden bu deyim, özellikle geleneksel toplum yapısında soyu sopu bilinmeyen kişilere yönelik kullanılır ve toplumun yabancıya karşı temkinli tutumunu dilsel düzeyde yansıtır.
Ne İdiği Belirsiz Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Mahallede sürekli dolaşan ne idiği belirsiz adamlara güvenip parasını kaptırmış.
- Mahallede ne idiği belirsiz bazı kişiler dolaşıyor, bütün komşular tedirgin oluyor.
- Kızını ne idiği belirsiz birine vermek istemiyordu hassas baba, kararlı duruyordu.
Kökeni ve Hikayesi
"İd" Eski Türkçe kökenli olup varlık, öz, mahiyet anlamına gelir. Osmanlı Türkçesinde de kullanılan bu kelime, dil devrimi sonrasında günlük kullanımdan düşmüş ancak "ne idiği belirsiz" kalıbında yaşamaya devam etmiştir. Deyimin yapısı, Eski Türkçe soru kalıplarının izlerini taşır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tek başına kullanılmaz; yalnızca "ne idiği belirsiz" kalıbında yaşamaya devam eder. Eski Türkçede "id" varlık, öz, mahiyet anlamına gelirdi. Modern Türkçede bu anlam "şey, varlık, nitelik" kelimeleriyle karşılanır. Deyim, eski dilin günlük kullanımda kalan nadir kalıntılarından biridir.
Doğrudan birine söylendiğinde kesinlikle kırıcı ve aşağılayıcıdır. Kişinin kimliğini, kökenini ve güvenilirliğini sorguladığı için ağır bir eleştiri niteliği taşır. Üçüncü şahıs hakkında konuşulurken daha yaygın kullanılır ancak yine de olumsuz bir yargı içerir. Resmi ortamda kullanılması uygun değildir.
Geleneksel Türk toplumunda kişinin soyu, ailesi ve geçmişi güvenin temelidir. Tanınmayan birinin "ne idiği belirsiz" olarak nitelenmesi, toplumun güven mekanizmasının dışında kaldığını gösterir. Modernleşmeyle birlikte bu tutum azalmış olsa da deyim hâlâ kullanılır ve toplumsal hafızadaki güven arayışını yansıtır.