Anlamı
ne çeşit, ne türlü:
'Deve kuşunun boyunu bosunu, biçimini, ne mene bir hayvan olduğunu bilirsiniz.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Ne mene, "ne çeşit, ne türlü, nasıl bir" anlamında kullanılan eski bir soru kalıbıdır. "Mene" Farsça kökenli olup çeşit, tür anlamına gelir. Nâzım Hikmet'in aktardığı "Deve kuşunun boyunu bosunu, biçimini, ne mene bir hayvan olduğunu bilirsiniz" cümlesi, bu ifadenin edebi kullanımını güzel biçimde örnekler. Günümüz Türkçesinde "ne tür" ve "nasıl bir" ile eş anlamlıdır ancak çok daha eski ve edebi bir yapıya sahiptir. Günlük konuşmada kullanımı büyük ölçüde azalmış, yerini sade Türkçe karşılıkları almıştır. Edebiyatta, tarihî romanlarda ve Anadolu'nun bazı yörelerinde hâlâ duyulabilir. Farsça kökenli bu ifade, Osmanlı dil mirasının günlük Türkçede kalan izlerinden biridir ve metnin edebi düzeyini yükseltmek veya dönem atmosferi yaratmak için bilinçli olarak tercih edilir.
Ne Mene Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Bu ne mene bir iş böyle, hayatımda gerçekten daha önce hiç görmedim!
- Çocukluğunda deve kuşunun ne mene bir hayvan olduğunu kitaplardan öğrenmiştin elbette.
- Bu ne mene bir adammış arkadaşım, ağzından çıkan her söz birbirini tutmuyor.
Kökeni ve Hikayesi
"Mene" Farsça "mana" veya "mene" (çeşit, tür, gibi) kelimesinden gelir. Osmanlı Türkçesinde yaygın olarak kullanılmış, dil devrimi sonrasında günlük kullanımdan düşmüş ancak edebi dilde ve kalıp ifadelerde varlığını sürdürmüştür.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tek başına kullanılmaz; yalnızca "ne mene" kalıbında yaşar. Bu kalıp da günlük konuşmada çok nadirdir. Edebiyatta, özellikle dönem romanlarında ve tarihî metinlerde karşılaşılır. Anadolu'nun bazı yörelerinde yaşlı kuşağın dilinde duyulabilir ancak genç kuşak tarafından bilinmez.
Anlam bakımından aynıdır; ikisi de "ne çeşit, ne türlü" demektir. "Ne menem" daha vurgulu bir biçimdir; "-em" eki Farsça'da pekiştirme işlevi görür. Pratikte birbirinin yerine kullanılır ve arada anlamsal bir fark yoktur.
"Ne mene" genellikle şaşkınlık ve eleştiri tonu taşır. Bir şeyin veya kişinin beklenmedik, anlaşılmaz veya olumsuz doğasını sorgularken kullanılır. "Bu ne mene iş" dendiğinde işin absürtlüğü vurgulanır. Olumlu bağlamda nadiren kullanılır; bu durumlarda "nasıl bir" tercih edilir.