Anlamı
1) şu var ki: Nedir ki onların sözü pek dinlenmez. 2) hangi nedenle? 3) önemsiz, değersiz.
Detaylı Açıklama
Nedir ki, birden fazla anlamda kullanılan çok işlevli bir sözdür. Birinci anlamda "şu var ki, ama, fakat" biçiminde bir karşıtlık bağlacı olarak işlev görür: "Nedir ki onların sözü pek dinlenmez." İkinci anlamda "hangi nedenle, niçin" biçiminde neden sorar. Üçüncü anlamda ise "önemsiz, değersiz, ne önemi var" biçiminde küçümseme ifade eder. Bu çok anlamlılık Türkçenin bağlam duyarlılığının tipik bir örneğidir. Birinci anlam en yaygın kullanımdır ve "ne var ki" ile eş anlamlıdır; iki cümle arasında beklenmeyen bir karşıtlık kurar. Yazılı metinlerde özellikle birinci anlamda sıkça karşılaşılır ve anlatıma edebi bir ton katar. Günlük konuşmada ise üçüncü anlam daha yaygındır: "Bir bardak su, nedir ki" gibi küçümseme ifadeleri sıkça duyulur.
Nedir ki Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Hepsi aslında doğruları söylüyor ama nedir ki kimse onları dinlemiyor.
- Bunca yıl bu işe çok emek verdik, nedir ki karşılığını bir türlü göremedik.
- Senin için bir küçük fincan kahve, nedir ki, hemen yapıvereyim.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinci anlamda (karşıtlık bağlacı) evet, eş anlamlıdır ve birbirinin yerine kullanılabilir. İkisi de "ama, fakat" işlevi görür. Ancak "nedir ki" daha kısa ve daha günlük bir tona sahipken "ne var ki" daha edebi ve vurgulu bir ifadedir.
Cümle yapısı ve bağlam belirleyicidir. Cümle başında veya ortasında bağlaç olarak kullanıldığında birinci anlam (ama, fakat). Soru biçiminde kullanıldığında ikinci anlam (niçin). Bir şeyin ardından küçümseme tonu ile söylendiğinde üçüncü anlam (önemsiz). Tonlama da önemli bir ipucudur.
Edebiyatta en sık birinci anlamda, yani karşıtlık bağlacı olarak kullanılır. İki durum arasındaki beklenmedik aykırılığı vurgulamak için tercih edilir. Roman ve hikâye anlatımında olay örgüsüne gerilim katmak, köşe yazılarında ise bir argümanı dengelemek için sıkça başvurulur.