Anlamı
çoğu zaman doğacak çocuğun oğlan olması istenir, onun için oğlan doğuran kadın sevinir, kız doğuran kadın üzülür.
Detaylı Açıklama
Oğlan doğuran övünsün, kız doğuran dövünsün atasözü, geleneksel toplumun oğlan çocuğa verdiği önceliği son derece sert bir dille ortaya koyar. Geçmişte tarlanın işlenmesinden askere gönderilecek evlat sayısına, soyadın devamından ailenin gelirine kadar pek çok şey erkek evlat üzerine kurulmuştu; bu nedenle bir aileye oğlan doğan kadın bayram havasıyla kutlanırdı. Kız doğuran kadın ise üzgün sayılır, koca evinin yüzü asık dururdu. Bugün okunduğunda atasözü tarihsel bir tanıklık ve eleştirel bir ayna işlevi görür; o günün ne kadar acımasız işlediğini, bugün kız çocuklarına gösterilen sevgi ne kadar değerlendiğini hatırlatır. Bazı kırsal yörelerde bu eski denge halen kırılmamış olsa da kentlerde anlam tersine dönmüş, kız çocukları üzerine övünme yaygınlaşmıştır.
Oğlan Doğuran Övünsün, Kız Doğuran Dövünsün Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Eski köy düğünlerinde oğlan doğuran övünsün kız doğuran dövünsün anlayışı hakimdi, neyse ki büyük ölçüde değişti bu acımasız bakış.
- Anneannem kendi gelinlik yıllarını anlatırken oğlan doğuran övünsün kız doğuran dövünsün sözünün altında nasıl ezildiğini içtenlikle paylaşırdı bize.
- Şimdiki dedeler ilk kız torununu da en az oğlanı sevdiği kadar seviyor, oğlan doğuran övünsün kız doğuran dövünsün artık eski bir hikaye.
Kökeni ve Hikayesi
Türk halk bilgeliğinden ve geleneksel toplumsal yapıdan gelir. Cinsiyet rollerinin gözlemlenmesi sonucu yüzyıllar boyunca toplumsal hafızada yer eden bir atasözü olarak kalıcılığını korumuştur halk dilinde.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Geleneksel kırsal yaşamda erkek evladın ekonomik değeri kız evladınkinden açık biçimde fazla görülürdü; tarla işi, asker yolculuğu, soyun devamı erkek üzerine yüklenirdi. Kız ise çeyizle başka aileye gidecek bir misafir gibi algılanırdı. Bu acımasız denklem atasözüne sert bir dil katar; halk bilgeliği gözlemini hiç süslemeden söyler.
Şehir hayatında bakış açısı çoğunlukla tersine dönmüştür; kız çocuğu ailenin gözbebeği sayılır, dedeler kız torunlarıyla daha derin bağlar kurar. Ancak bazı kırsal yörelerde ve dar geleneksel ailelerde eski denge halen gözlemlenir. Atasözü bu yüzden hem tarihsel tanıklık hem de toplumsal değişimin ölçüsüdür.
Sıkça gönderme yapılan örneklerdendir; geçmişin acımasız bakışını göstermek için kullanılır. 8 Mart söylemlerinde, kız çocuklarının okutulması kampanyalarında bu atasözü tarihsel bir karşıtlık olarak hatırlatılır. Mesajı şudur; eskinin sözü artık tersine dönmeli, kız doğuran da en az oğlan doğuran kadar övünebilmelidir.