Anlamı
şu iş şöyle olsa, bu iş böyle olsa diyerek istediğimiz sonuca varamayız, elde etmek istediğimiz sonucu istekle değil çalışmakla gerçekleştirmeliyiz.
Detaylı Açıklama
Olsa ile bulsayı ekmişler, yel ile yuf bitmiş atasözü, hayalcilik üzerine kurulan halk şiirinin alaylı bir özetidir. İki sözcük dikkat çeker; olsa ve bulsa, ikisi de istek bildiren fiiller. Atasözü bu istekleri sanki tohummuş gibi ekildiğini söyler; ama ekildikten sonra yetişen şey yel yani rüzgar ile bittiği için yuf yani boş bir sesle son bulmuştur. Hayal yel; sonuç ise yuf. Atalarımız böylece şu somut gözlemi yapar; sadece istemekle bir şey bitmez, çalışmadan tohum ürün vermez. Halk dilinde gence verilen pratik bir uyarı işlevi görür; sınav öncesi olsam diye uzanan öğrenciye, hayal kurup çalışmayan müteşebbise, başarıyı bekleyip emek vermeyen kişiye söylenir. Mizah ve eleştiri bir aradadır; söz hem güldürür hem ders verir kararlı.
Olsa ile Bulsayı Ekmişler, Yel ile Yuf Bitmiş Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Sınav öncesi sadece olsam diye dua ediyorsun, atalarımız boşuna olsa ile bulsayı ekmişler yel ile yuf bitmiş dememişler, hadi çalışmaya geç hızlıca.
- Şirketim büyük olsa, milyoner olsam diye günlerce hayal kuruyor ama planını yapmıyor; demişler ya olsa ile bulsayı ekmişler yel ile yuf bitmiş.
- Köyün yaşlıları gençlere hep olsa ile bulsayı ekmişler yel ile yuf bitmiş diyerek emek vermeden başarı beklemenin sonuçsuz kalacağını sevimle anlatırlardı.
Kökeni ve Hikayesi
Türk halk bilgeliğinden gelir. Çalışmanın ve emeğin değerini öne çıkarmak üzere yüzyıllar boyunca toplumsal hafızada yer etmiş bir atasözüdür. Hayalcilik karşısında gerçekçi tutumun önemini vurgular.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Olsa ve bulsa istek bildiren fiil çekimlerinden alınmış sözcüklerdir. Atasözü bu istekleri sanki tohum gibi düşünür; gence dilek tarladaki tohum gibi gelmiştir. Ama bu tohumlardan ne çıkar? Atasözü cevabı verir; yel yani rüzgar, somut ürün değil. Halk dili soyut isteklerden somut nesneler türeterek mecazi şiir yapar; bu yöntemle gözlemi unutulmaz hale getirir.
Yuf eski Türkçede bir küçümseme ya da hayal kırıklığı ünlemiydi; çoğunlukla yufa de denirdi, anlam karşılığı boş çıkmak, hiç olmak gibidir. Atasözünde yel ile yuf bitmek söylendiğinde ekilen şeyin sonunda hiçbir somut ürün vermediği vurgulanır. Sözcüğün eskimişliği atasözüne arkaik bir hava ve halk şiirinin tortusunu katar.
Evet, modern motivasyon literatürünün hayal kurmak yetmez, emek vermek gerek vurgusu bu atasözünün çağdaş karşılığıdır. Atalarımız yüzyıllar önce sezdikleri bu gerçeği keskin bir mizahla söylemiştir; günümüzün başarı kitapları aynı dersi uzun uzun anlatmaktadır. Halk dili kısa, modern dünyalar uzun; ama ders aynıdır esasında.