Anlamı
herkesi lekelemek huyu olanlar için kullanılan bir söz:
'On parmağınızda on kara, iftira üstüne iftira çalıyorsunuz.' -T. Buğra.
Detaylı Açıklama
On parmağında on kara, çevresindeki herkesi karalamayı, iftira atmayı, dedikodu üretmeyi alışkanlık haline getirmiş kişileri sertçe eleştiren bir deyimdir. Eski dönemlerde mürekkep ve kömür gibi koyu maddelerin parmağa bulaşıp uzun süre çıkmayan koyu leke bırakması imgesi kalıbın kökenine doğrudan yansır; söz iftiranın da aynı şekilde silinmeyen kalıcı bir leke bıraktığını anlatır. Tarık Buğra başta olmak üzere Anadolu yazarlarının eserlerinde mahalle dedikoducuları, iş yerinde rakipleri çekememe nedeniyle karalayan kişiler için sıklıkla kullanılan bir kalıptır. Bugünün sahnesinde sosyal medyada ardına bakmadan iftira eden hesaplar, iş yerinde rakibinin önünü tıkamak için yöneticiye yanlış bilgi taşıyan çalışanlar bu deyimin baş figürleridir. Söyleyenin tonu kınayıcı ve serttir; mazlumun yanında durur içtenlikle gerçekten.
On Parmağında On Kara Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Mahallenin dedikoducusu o kadın gerçekten on parmağında on kara, kimseye iyi bir söz söylediği duyulmamış, ağzından hep iftira çıkar maalesef.
- Toplantıda dürüst arkadaşıma haksız yere iftira atan o kişinin on parmağında on kara olduğu sonradan ortaya çıktı, herkesin gözü açıldı işyerinde.
- On parmağında on kara olan biriyle iş yapmaktan kaçınmak gerek, anlaşma sonrası ortağını da gözünü kırpmadan karalayabilir, dikkatli durulmalı kesinlikle.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Eski dönemlerde mürekkep, kömür tozu, kazan isi gibi koyu maddeler parmağa bulaştığında günlerce çıkmayan koyu leke bırakırdı. Halk dili bu somut deneyimden hareketle iftiranın da aynı şekilde insanın itibarında silinmeyen leke bıraktığını söyler. On parmakta on ayrı kara olması ise iftiracılığın tek seferlik değil, kişiliğe yerleşmiş bir alışkanlık olduğuna işaret eder.
Tarık Buğra Anadolu insanını ve kasaba ahlakını işlerken iyiyi-kötüyü, dürüstü-iftiracıyı karşıt figürler olarak resmeder. Karalamayı meslek edinmiş tip için on parmağında on kara kalıbı bir cümlede bütün kişiliği özetler; okuyucu kahramanın bütün geçmişini sezer. Halk dili edebi anlatıma keskin bir psikolojik portre kazandırır gerçekten oldukça güçlü.
Bugünün dijital sahnesinde anonim hesapların ardına bakmadan iftira ettiği, kıskandığı rakibi karalamak için sahte ekran görüntüsü ürettiği, tek bir tweet ile kişinin itibarını lekelemeye çalıştığı sahneler vardır. Halk dilinin eski kalıbı modern teknolojide canlanır; on parmağında on kara olan tipler, klavye başında da aynı eski huyu sürdürürler maalesef.