Anlamı
hayır ve davranış yönünden başkasının kendisine benzemesi yolunda etkili olmak:
'Ne örnek olmaya değerim ne de gülünç olmaktan zevk alırım.' -F. R. Atay.
Detaylı Açıklama
Örnek olmak deyimi, kişinin davranışlarıyla başkalarına ölçü olmasını, onların benzemek istediği bir model haline gelmesini anlatır. Söz örnek almak kalıbının pasif yüzüdür; bir tarafta örnek olan, diğer tarafta örnek alan vardır. Halk bilgeliği örnek olmanın sözle değil eylemle gerçekleştiğini söze döker; iyi şeyler söylemek değil, iyi şeyler yapmak başkalarına model olmayı sağlar. Çocuğuna dürüstlükle örnek olan baba, öğrencilerine sabırla örnek olan öğretmen, ekibine çalışkanlıkla örnek olan yönetici, mahalleye yardımseverlikle örnek olan komşu, gönüllü olarak yardım eden komite üyesi, gençlere ilham veren mentor bu kalıbın canlı figürleridir gerçekten halk dilinde derin yer eden bir takdir kalıbı olarak yaşar samimi içtenlikle her dönemde değerlidir.
Örnek Olmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Çocuklarına dürüstlükle örnek olan baba ailesinin temellerini sağlam bir biçimde kurdu, yıllar geçtikçe çocuklar onun değerlerini benimsemiş yetişkinler olarak ailelerini de aynı biçimde yetiştirdiler.
- Öğrencilerine sabırla örnek olan öğretmenimiz mezuniyetten sonra bile onun değerlerini hayatımızda taşımayı sürdürdük, hocamızın anısı kuşaklar arasında saygıyla anıldı içtenlikle yıllarca.
- Mahallede yardımseverlikle örnek olan komşumuz herkesin uğrak yeriydi, ihtiyacı olanların yanında oldu, gençlere model oldu, vefatından sonra mahalle uzun süre onun yokluğunu hissetti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Halk bilgeliği kesin bir tavırla davranışın söze üstünlüğünü vurgular. Söylemek kolaydır ama yapmak zordur; başkaları konuşulanı değil yapılanı izler ve örnek alır. Atasözü kalıplarımız bu gerçeği yüzyıllar boyunca tekrarlamıştır. Modern pedagoji ve liderlik literatürü de aynı sonuca varır; örnek olmak en güçlü öğretim aracıdır gerçekten oldukça köklü bir bilgelik.
Türk aile yapısında büyükler küçükler için doğal örnek figürlerdir; anne baba çocuk için, aile büyükleri torun için, ağabey küçük kardeş için model olur. Atasözü kalıbı bu rolün önemini sürekli vurgular; çocuğun davranışı büyüğünün davranışının izini taşır. Modern aile psikolojisi bu eski bilgeliği bilimsel olarak doğrulamıştır gerçekten oldukça önemli.
Modern kurumsal liderlik literatürü örnek olmanın yöneticinin temel yetkinliği olduğunu söyler; ekip yöneticinin söylediğini değil yaptığını izler. Düzenli çalışan yönetici ekibini de düzenli yapar; geç gelen yönetici ekibini de geç gelmeye alıştırır. Halk bilgeliği bu modern bulguyu eski bir kalıpta yüzyıllardır saklar gerçekten oldukça canlı bir bilgelik olarak yaşar.