Anlamı
akşam olmak:
'Ortalık kararana kadar kitap okurdum.' -A. Kutlu.
Detaylı Açıklama
Ortalık kararmak, gündüz ışığının yavaş yavaş çekilip akşam alacasının başlamasıdır. Ayfer Kutlu'nun ortalık kararana kadar kitap okurdum cümlesi bu eşiğin günlük hayattaki rolünü güzel özetler; ışık çekilmeden yapılması gereken işler tamamlanır, çocuklar avludan eve çağrılır, yemek ateşi yanmaya başlar. Geleneksel hayatta elektrik yokken bu söz çok pratik bir işaret taşırdı; ortalık karardı mı iş biter, evlere girilir, gaz lambası yakılırdı. Modern hayatta artık bu pratik öncelik kalkmış olsa da kalıp şiirsel gücünü korur. Bazı kullanımlarda mecazi olarak da geçer; bir kişinin gözünde dünyanın kararması, kötü haber alındığında ortalığın kararması gibi. Atay'ın ortalık ağarmadan tersine döner alegorisi gibi siyasi ve duygusal kapanışlar için de kullanılır.
Ortalık Kararmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Ortalık kararana kadar kitap okurdum, kitaba o kadar dalardım ki balkon ışığı yandığı an pencereden babamın sesi yükselir akşam yemeğine çağırırdı.
- Köyde ortalık kararınca tarladan dönen çiftçiler avluya yerleşir, kadınlar tandırı yakar, ev sokak feneri olmadan da kendi içinden aydınlanırdı yavaşça.
- Haberi alır almaz genç kadının yüzünde ortalık karardı, eline aldığı bardak titredi, oturduğu sandalyeden bir süre kalkamadı yıkıcı bir şokla.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Elektriksiz hayat döneminde ortalığın kararması çalışmanın bitmesi gerektiğini gösterirdi. Tarladaki son işler bitirilir, çocuklar avludan eve çağrılır, yemek ateşi yanardı. Bu doğal saat insanların hayatını düzenleyen en temel zaman işaretiydi. Şehirleşme ve elektrikle birlikte bu işaret pratik değerini kaybetti ama dil hala bu işareti taşıyor.
Kötü haber alındığı anda kişinin gözünde dünyanın kararması, umutların sönmesi, beklenmedik bir kaybın ardından gelen şok anı bu kalıpla anlatılır. Gözüm karardı veya ortalık karardı ifadeleri psikolojik bir çöküntüyü tarif eder. Edebi metinlerde dramatik dönüm noktalarında sıkça karşımıza çıkar; ışık kayboldukça umut da çekilir.
İki kalıp günün başlangıç ve bitiş eşiklerini tarif eder; biri açılış diğeri kapanış sahnesidir. Edebi metinlerde bir bölüm ortalık ağarmakla başlar, başka bir bölüm ortalık kararmakla biter. Türkçenin doğa odaklı saat dili bu çift kalıba yaslanır. Ağarma umut taşırken kararma çoğunlukla dinginlik ya da hüzün taşır.