Anlamı
sabah olmaya başlamak:
'Bu akşamki gerçek, ortalık ağarmadan tersine döner.' -F. R. Atay.
Detaylı Açıklama
Ortalık ağarmak, gecenin sona ermeye başlaması, ufukta gri-mavi bir aydınlığın yavaş yavaş yerini güneş ışığına bırakması demektir. Ağarmak sözcüğünün rengi belirleyicidir; güneş henüz yükselmemiştir, doğu mavimsi-gri bir solukluğa bürünür. Bu tam erken sabah anı, çiftçinin tarlaya çıkma vaktidir; horozun ötme vakti, fırıncının hamur açma vakti. Falih Rıfkı Atay'ın bu akşamki gerçek, ortalık ağarmadan tersine döner cümlesi bu eşik anını siyasi alegoriye uyarlamış güzel bir örnektir; geceyle gündüz arasında bir gerçek bir başka gerçeğe dönüşür. Halk dilinde yaşlılar sabah namazını kılarken ortalık daha yeni ağarıyordu der; uzun yolculuklara ortalık ağarmadan çıkılmaz. Edebi anlatıda yeni bir bölümün başlangıç sahnesini en zarif biçimde kuran kalıplardan biridir.
Ortalık Ağarmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Ortalık daha yeni ağarmaya başlıyordu, dedem mest abdest almış sabah namazına hazırlanırken çocuklar bizler hala uyku küfemizdeydik tatlı tatlı.
- Falih Rıfkı Atay'ın dediği gibi bu akşamki gerçek ortalık ağarmadan tersine döner, sabahın ilk ışıkları her zaman geceyle yeni bir hesap görür.
- Yolculuğa ortalık ağarmadan çıktık, sabah serinliği yüzümüzü uyandırdı, ilk durakta sıcak çayın kokusu otobüsün içine yayıldı keyifle birden.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ağarmak beyaza dönmek değil, gece karanlığının yerine gri-mavi bir solukluğun gelmesi anlamına gelir. Güneş henüz çıkmamıştır, ufuk sadece bir parça aydınlanmıştır. Bu inceliği yüzünden ortalık ağarmak ile güneş doğmak arasında bir geçiş anı kalır. Ortalık ağarmış ama güneş henüz tam çıkmamış olabilir; bu eşik anı deyime özgün rengini verir.
Sabah namazının vaktinin yaklaştığını, çiftçilerin tarlaya çıkma anının geldiğini, fırıncıların hamuru açma vaktini, kahvelerin açılma saatini haber verir. Köy yaşamında saatten önce ortalığın ağarması iş hayatını başlatan saat işlevi görür. Şehir hayatında bu işaret değerini büyük ölçüde yitirmiştir ama çiftliklerde hala canlıdır.
Bu akşamki gerçek ortalık ağarmadan tersine döner cümlesinde Atay siyasi bir dönüşümü, bir gecede değişen iktidar gerçeklerini doğa imgesiyle anlatır. Akşam söylenen bir doğru sabah olduğunda yanlış sayılabilir; politika bu kadar oynaktır. Doğal sahne metafora dönüşür ve siyasi yorumun en zarif biçimini bulur.