Anlamı
sakinleşmek, durulmak:
'Tam ortalık sütliman oldu derken, şimdi de bu mektup çıkmıştı karşıma.' -A. Ümit.
Detaylı Açıklama
Ortalık sütliman olmak, fırtınadan sonra denizin durulması gibi ortamın tamamen sakinleşmesi, gerilimin yatıştığı bir tablonun ortaya çıkmasıdır. Sütliman aslında denizcilik dilinden gelen bir sıfattır; deniz yüzeyi süt gibi pürüzsüz, dalgasız ve dingin olduğunda balıkçılar bu kelimeyi kullanır. Halk dili bu denizcilik gözlemini sosyal hayata taşımış; gerilim sona erince ortalık tıpkı durulmuş bir liman gibi olur. Ahmet Ümit'in tam ortalık sütliman oldu derken, şimdi de bu mektup çıkmıştı karşıma cümlesi tipik bir kullanımdır; sakinleşme uzun süremez, hayat sürpriz cümlesini hep cebinde tutar. Aile içi uzun küslüklerden sonra bayram sahnesi, ekonomik kriz sonrası ilk huzurlu ay, siyasi gerilimin yatıştığı ilk barış günleri bu kalıbın doğal yerleridir.
Ortalık Sütliman Olmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Tam ortalık sütliman oldu derken, şimdi de bu mektup çıkmıştı karşıma, gece yarısı uyanıp yeniden bütün hesaplaşmayı baştan kurmak zorunda kaldım üzgün.
- Aile içi uzun küslük dönemi bayramın ilk günü bitti, ortalık sütliman oldu, herkes el öpmek ve elini öpülmek için sıraya girdi sevinçle.
- Maç sonrası kaos saatlerce sürdü, polis ekipleri çekildikten sonra ortalık sütliman oldu, esnaf yavaş yavaş kepenkleri yeniden açmaya başladı sokakta.
Kökeni ve Hikayesi
Türk denizcilik kültüründen gelir. Sütliman ifadesi denizin sakin ve dingin halini simgeler. Bu somut imge mecazi olarak toplumsal sakinliğe aktarılarak halk dilinde kalıcılığını korumuştur uzun süreden bu yana.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Evet, doğrudan denizcilik dilinden geçmiştir. Liman süt gibi pürüzsüz, dalgasız olduğunda balıkçılar bunu sütliman olarak adlandırır. Balık avı için ideal koşullardır ama yelkenliler için kötü olabilir; çünkü rüzgar olmayınca yelken çekmez. Halk dili bu somut denizcilik gözlemini sosyal sakinliğe aktararak güzel bir mecaz oluşturmuştur. Karadeniz ve Marmara balıkçıları bu sözü hala kullanır.
Tam ortalık sütliman oldu derken, şimdi de bu mektup çıkmıştı karşıma cümlesi sakinleşmenin geçiciliğine vurgu yapar. Hayat tam dingin olduğunda yeni bir karmaşa çıkar; sözün ironik gücü tam burada saklıdır. Polisiye romanlarında bu cümle olay örgüsünün yeni bir kıvrıma girdiği eşiği gösterir; okuyucu da nefesini yeniden tutar.
Yatışmak gerilim azalmasını anlatır ama hala bir miktar tedirginlik kalabilir; sütliman olmak ise tamamen dinginleşmeyi ima eder. Sütliman daha yoğun, daha kesin bir sakinliktir. Aralarındaki fark sütlimanın çok daha tablo görüntüsü vermesidir; yatışma süreç, sütliman olma ise tamamlanmış bir durumdur. Bu nüans deyimin kullanım yerini belirler.