Anlamı
1) ileri sürülmek, herkesin bilgisine sunulmak; 2) bir kimse bir işi yapmak için kendini göstermek:
'Ve yarından itibaren kılıcım -yani kalemim- elimde ortaya atılacaktım.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Ortaya atılmak iki yönlü bir deyimdir. Birinci yönü edilgen bir kullanımdır; bir konunun ileri sürülmesi, masaya geliştirilmesidir. Toplantıda yeni bir öneri ortaya atılır; kim önerdi diye sorulmaz, vurgu önerinin masada olmasındadır. İkinci yön ise etken bir kullanımdır; bir kimsenin bir işi yapmak için gönüllü olarak öne çıkmasıdır. Ömer Seyfettin'in yarından itibaren kılıcım yani kalemim elimde ortaya atılacaktım cümlesi bu cesur çıkış sahnesini anlatır; yazar kalemini kılıç gibi kuşanır, kalabalığa karışmaz, öne çıkar. Bu ikinci anlam Cumhuriyet sonrası gençliğin atılım ruhunu yakalayan bir kullanımdır; sorumluluk alıp meydanda durmak demektir. İki anlam arasındaki ortak nokta öne çıkma, görünür olma, sahnenin merkezine yerleşmektir hep.
Ortaya Atılmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Yarından itibaren kılıcım yani kalemim elimde ortaya atılacaktım, yazmaktan vazgeçecek değildim hiç, gerçekleri kayıt altına almaya yemin ettim.
- Toplantıda yeni bütçe önerisi ortaya atıldı, ekip detayları konuştu, üç saatlik tartışmadan sonra bazı değişikliklerle kabul edildi sırayla.
- Mahalle yardım kampanyasında genç bir öğretmen ortaya atıldı, organizasyonun başına geçti, kısa sürede üç sokaktan bağışlar toplandı sevinçle.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki anlamın da ortak özelliği görünür olma, sahnenin merkezine yerleşmedir. Edilgen kullanımda fikir görünür olur, etken kullanımda kişi görünür olur. Halk dili görünürlük kavramını sahne ortasına yerleşmek olarak somutlaştırır; ortaya atılmak hem fikrin hem kişinin sahneye çıkışını anlatan zengin bir kalıba dönüşür.
Seyfettin yazarlığı bir mücadele olarak görür; kalemi kılıç sayar. Ortaya atılmak burada savaşçı bir çıkışı, sorumluluk almayı, fikriyle meydan okumayı tarif eder. Bu cümle Cumhuriyet dönemi aydınlanma ruhunun tipik bir ifadesidir; aydın kendini sahnenin gerisinde değil ortasında konumlandırır ve kalem onun sözel kılıcıdır.
Ortaya atmak etken çatıda, bir öznenin başka bir şeyi sahneye sürmesidir. Ortaya atılmak ise edilgen veya dönüşlü çatıda kullanılır; fikir sahneye gelir ya da kişi kendi kendini sahneye atar. Bu çatı farkı cümlenin failini belirler; etkin tarafa odaklanılırsa atmak, sonuca odaklanılırsa atılmak tercih edilir.