Anlamı
kaba bir iş kıvamındayken, biri herkesin zihnini bulandıracak bir söz söylemek:
'Belki Tayfur'a gönlüm vardır diye ortaya balgam atıyor.' -S. M. Alus.
Detaylı Açıklama
Ortaya balgam atmak, hoş bir sohbeti veya kibar bir iş ortamını bozacak şekilde herkesin zihnini bulandıran rahatsız edici bir söz söylemektir. Sermet Muhtar Alus'un belki Tayfur'a gönlüm vardır diye ortaya balgam atıyor cümlesi tipik bir örnektir; konuşan kişi sahnenin ortasına öyle bir cümle bırakır ki herkesin ağzında tat kalmaz. Balgam imgesi son derece güçlüdür; akciğerden çıkan, dışarı atılması istenen, çevredekileri rahatsız eden bir madde. Bunun sosyal sohbete aktarılması o cümlenin etkisini çarpıcı biçimde tarif eder. Eski sohbet meclislerinde, bayram sofralarında, samimi yemeklerde bir konuğun rahatsız edici bir laf atmasıyla mecliste oluşan o garip sessizlik bu deyimle anlatılır. Bugün de dedikodu, ima, kötü zamanlı şaka sahnelerinde kalıp canlı yaşar.
Ortaya Balgam Atmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Belki Tayfur'a gönlüm vardır diye ortaya balgam atıyor, eski dedikoduyu masaya sürerek herkesin keyfini bir anda bozuyor bayağı bir maharetle.
- Düğün yemeğinde gelinin sağlığını sorgulayan o akraba ortaya balgam attı, masada birdenbire çatal sesleri bile kesildi ve uzun bir sessizlik oldu.
- İş yemeğinde rakip firmanın iflası açılınca yeni gelen müdür ortaya balgam attı, davetli olan diğer şirket temsilcileri sandalyelerinde anlamlı bakıştılar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Balgam akciğerden çıkan, sosyal yaşamda dile getirilmesi bile uygun olmayan bir madde olarak iğrenç çağrışım taşır. Bunun bir sohbetin ortasına atılması fikri tek başına insan tüylerini ürpertir. Halk dili soyut bir sosyal rahatsızlığı bu kadar somut bir bedensel imgeyle birleştirince anlatım çok güçlü bir tatsızlık hissi yaratır; söylendiğinde dinleyen sahneyi gerçek anlamda gözünde canlandırır.
Aile bayram sofraları, düğün ve nişan yemekleri, iş yemekleri, samimi sohbet meclisleri bu deyimin doğal yerleridir. Hep birinin hoş olmayan bir cümlesi havayı bozar; eski bir hata gündeme gelir, kötü zamanlı bir şaka yapılır, dedikodu atılır. Bu sahnelerin ardından oluşan o garip sessizlik balgam atılmış olduğunun en somut kanıtıdır.
Tadı kaçırmak daha yumuşak bir ifadedir; ortamın keyfini bozmak anlamını taşır. Ortaya balgam atmak ise çok daha sert ve görsel olarak iğrendiricidir; sadece tat kaçırmaz, ortamı tiksindirir. Söyleyen kişi durumun ne kadar rahatsız edici olduğunu çarpıcı biçimde anlatmak istediğinde tadı kaçırmak yerine bu sert kalıbı tercih eder. Söz seçimi etkinin derecesini belirler.