Anlamı
karşısındakinin kendisinden daha üstün olduğunu kabul etmek, boyun eğmek.
Detaylı Açıklama
Pes demek deyimi, bir kimsenin tartışma, mücadele veya rekabet sırasında karşısındakinin üstünlüğünü kabul ederek mücadeleyi bırakmak, boyun eğmek anlamında kullanılır. Söz, geleneksel güreş sporunda yenilen pehlivanın yenilgiyi kabul için söylediği pes ediyorum ifadesinden türemiştir; daha sonra bu pehlivanlık geleneği halk dilinde mecaz olarak yayılmıştır. Tartışmalarda haklı tarafa boyun eğen mantıklı bireyler, satranç oyununda yenilgiyi kabul eden sportmen oyuncular, hukuki bir uyuşmazlıkta karşı tarafın haklılığını kabul edenler, fikrî tartışmada karşıt görüşün gücünü teslim eden filozoflar, münazara yarışmasında rakibinin argümanını üstün bulan öğrenciler bu deyimle anılır. Söz hem onurlu kabullenmenin hem ister istemez teslimin halk dilindeki güçlü bir karşılığıdır. Türkçenin güreş mirasından beslenen canlı bir kalıbı olarak günümüzde de yaşar.
Pes Demek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Uzun bir tartışmadan sonra rakibinin daha sağlam delillere sahip olduğunu gören politikacı pes dedi, kararını değiştirerek kamuoyu önünde özür dileyebildi.
- Satranç turnuvasında ustasına karşı son hamlesini de kaybeden genç oyuncu sportmenlikle pes dedi, rakibinin elini sıkarak yenilgiyi onurla kabul etti.
- Hukuk öğrencisi sınıf münazarasında karşıt argümanların daha güçlü olduğunu fark edince pes diyerek mahkeme simülasyonunda dürüst bir tavır sergiledi.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, geleneksel Türk yağlı güreşinde yenilen pehlivanın pes ediyorum diyerek yenilgiyi kabul etme geleneğinden gelmektedir. Pehlivanlık kültürünün halk diline kazandırdığı kalıplardan biridir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Türk geleneksel yağlı güreşinde yenilen pehlivan pes ediyorum diyerek veya rakibinin kispetine eliyle vurarak yenilgiyi kabul ederdi. Halk dili bu güreş geleneğinden mecaz kazanmış; söz toplumsal yaşamın her alanında yenilgiyi kabul etmenin sözel kalıbı haline gelmiştir. Pehlivanlık kültürünün dile bıraktığı en zarif izlerden biri sayılır.
Söz bağlama göre iki ton da taşıyabilir. Karşıdakinin haklılığını içtenlikle kabul etmek olumlu olgun bir tavırdır; aşırı baskı altında zorla teslim olmak ise hüzünlü bir vazgeçişi anlatır. Halk dili bu çift yönlülük sayesinde sosyal etkileşimin nüanslı bir aracını sunmaktadır.
Modern müzakere teorileri çatışmaların onurlu sona ermesi için kazan kazan yaklaşımlarını savunur; ancak bazen bir tarafın haklılığını teslim etmek de değerli bir çıkış yoludur. Pes demek deyimi bu çağdaş çatışma çözümü pratiğinin halk dilindeki bilge bir karşılığıdır ve değerini korumaya devam eder.