Anlamı
1) yenilgiyi kabul etmek, pes demek:
'Evliliği sırasında altı düşük daha yapacak sonunda pes edecekti.' -A. Kulin. 2) yenileceğini anlayıp sırtının yere gelmesini istemeyen pehlivan, yenildiğini kabul anlamına ya 'pes ediyorum' demek veya hasmının kispetine eliyle vurarak işaret vermek; 3) birinin aşırı kurnazlığı karşısında ancak bu kadar olur inancına varmak.
Detaylı Açıklama
Pes etmek deyimi, bir kimsenin yarış, mücadele veya zorlu bir uğraş karşısında yenilgiyi kabul ederek bırakmak, daha fazla direnmemek anlamında kullanılır. Söz, pes demek deyimi ile aynı güreş kökeninden beslenir; pehlivanın hasmının kispetine eliyle vurarak teslim olduğunu bildirmesi geleneğinin halk dilinde yaygınlaşmasıyla ortaya çıkmıştır. Uzun bir tedavi sürecinin ardından umudunu kaybeden hastalar, art arda gelen başarısızlıklar karşısında girişimini bırakan iş insanları, evliliklerini sürdürme çabası sonuçsuz kalan eşler, sınav hazırlığı süresinde bitkin düşen öğrenciler, yıllarca aradığı işi bulamayan kararlı gençler bu deyimle anılır. Söz hem hüzünlü vazgeçişin hem akıllıca durmanın halk dilindeki çok yönlü bir karşılığıdır. Türkçenin mücadele dilinin köklü geleneğinden gelen canlı bir kalıbı olarak yaşar.
Pes Etmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Art arda altı düşük yaşadıktan sonra evlilik ümitlerini koruyan kadın sonunda pes etti, hayatına yeni bir yön vermek için karar aldı.
- Yıllarca finansal zorluklarla mücadele eden küçük işletme sahibi sermaye yetersizliği karşısında pes etmek zorunda kaldı, dükkânı kapatma kararı verdi.
- Üniversite sınavına bir yıl daha hazırlanan öğrenci yorgunluk ve baskı altında pes etti, ailesiyle birlikte yeni bir kariyer planı düşünmeye başladı.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, geleneksel Türk yağlı güreşinde yenilen pehlivanın pes ediyorum diyerek veya hasmının kispetine eliyle vurarak yenilgiyi bildirmesi geleneğinden gelmektedir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki deyim de yenilgiyi kabul anlamı taşır; pes demek daha sözel ve anlık bir kabul, pes etmek daha kapsamlı bir vazgeçiş eylemini ifade eder. Halk dili aynı kökten iki incelikli varyasyon türeterek farklı yenilgi tonlarını ayırt etmiş; mücadele kültürünün dilsel zenginliğini yansıtmıştır.
Sağlık mücadeleleri, kariyer girişimleri, evlilik ilişkileri, eğitim süreçleri, sportif hedefler, kişisel hayaller gibi insanın zorla karşılaştığı her alanda söz anlamlı bir karşılık bulur. Halk dili yenilgiyi kabul etmenin doğal ve insani bir tepki olduğunu zarif bir biçimde kabul eder ve.
Akıllı vazgeçiş gerçekçi koşulları okuyup enerji ve kaynakların daha verimli alanlara yönlendirilmesini içerir; yılgınlık ise duygusal bitkinlikten kaynaklı erken teslim olmaktır. Söz her iki ton için de kullanılır; bağlam ayrımı belirler ve halk dilinin bilgelik nüansını ortaya koyar.