Anlamı
çıkarmak, oluşturmak, ortaya çıkarmak, edinmek:
'Uzun boyu hafif bir kamburluk peyda etmiş.' -H. C. Yalçın.
Detaylı Açıklama
Peyda etmek deyimi, bir şeyi ortaya çıkarmak, oluşturmak, edinmek ya da görünür hale getirmek anlamında kullanılır. Söz, Farsça kökenli peyda kelimesinin görünür, açık, var anlamlarından beslenir; etmek fiili ile birlikte bir varlık ya da niteliğin sonradan ortaya çıkması veya kazanılması durumunu ifade eder. Yaşlandıkça kambur olan kişiler, sonradan bir hastalık edinen bedenler, beklenmedik bir alışkanlık geliştiren bireyler, zamanla bilgi ve beceri toplayan profesyoneller, ev içinde dağınıklık biriktiren çocuklu aileler, yıllar içinde önemli bir koleksiyon oluşturan meraklılar bu deyimle anılır. Söz hem somut hem soyut anlamlarda kullanılabilir; bir şeyin oluşum sürecini ya da bir sonucu vurgular. Türkçenin Farsça kültürel mirasla beslenen edebî bir kalıbı olarak yaşar.
Peyda Etmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Yıllar geçtikçe bedeninde hafif bir kamburluk peyda eden yaşlı amca doktora gitti, fizik tedavi seansları ile rahatlama buldu.
- Eski koleksiyoncu yıllar içinde geniş bir nadir kitap arşivi peyda etti, üniversiteye bağışlayarak değerli eserlerin korunmasını sağladı.
- Sınav haftası boyunca ev içinde bir dağınıklık peyda eden öğrenci anne babasının uyarısı üzerine ortamı yeniden düzenledi.
Kökeni ve Hikayesi
Peyda Farsça kökenli bir kelimedir; görünür, açık, var anlamlarını taşır. Türkçeye Osmanlı döneminde girmiş; özellikle edebi metinler aracılığıyla yaygınlaşarak deyimleşmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Peyda Farsça kökenli bir kelime olup görünür, açık, var anlamlarını taşır. Türkçeye Osmanlı döneminde girmiş ve özellikle edebi metinlerde sıkça kullanılmıştır. Halk dili bu kelimeyi etmek fiili ile birleştirerek ortaya çıkma, oluşturma anlamı kazandırmış; Farsça mirasın güzel bir uyarlamasını oluşturmuştur.
Somut olarak bedensel değişimler, eşya birikimi, dağınıklık oluşumu gibi gözle görülür durumlarda kullanılır. Soyut olarak ise alışkanlık edinme, bilgi kazanma, ün elde etme gibi içsel süreçler için de söz tam yerini bulur ve dilin esnekliğini gösterir; halk dilinin geniş anlam yelpazesini ortaya koyar.
Peyda etmek deyimi günümüz Türkçesinde edebi metinlerde, eski romanlarda ve özenli dil kullananlar arasında yaşar; daha çok oluşmak, edinmek, ortaya çıkmak gibi sade ifadeler gündelik konuşmada tercih edilir. Ama söz dilin edebî zenginliğinin değerli bir parçası olarak korunmaya devam etmektedir.