Anlamı
1) görünüşe göre hüküm vermek; 2) gösteriş yapmak:
'Hayati ortaya atılır, tosunca raconu keser ya da dövülürdü.' -H. R. Gürpınar.
Detaylı Açıklama
Racon kesmek deyimi, bir kimsenin gösteriş için kural koyar gibi konuşması, eldeki olayı görünüşe göre çabucak yargılaması ya da kendi kafasındaki düzeni dayatmaya kalkışması anlamında kullanılır. Söz, kabadayılık ve sokak kültüründe geçen racon yani usul, kural, görgü kavramından gelir; kesmek fiili ise burada kestirip atmak, bir hüküm savurmak anlamı taşır. Mahallede yaşına başına bakmadan herkese akıl veren genç bir kabadayı, kahvehanede gerçekleşen küçük bir tartışmaya hemen müdahale eden babacan ama gösterişçi bir adam, iş yerinde küçük bir konuyu kendi otoritesini göstermek için büyüten yönetici tipik kullanım sahneleridir. Söz çoğunlukla hafif alaylı ve eleştirel bir tonla söylenir; karşıdakinin abartılı tavrını ima eder.
Racon Kesmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Hayati ortaya atılır tosunca raconu keser ya da dövülürdü diyen yazar mahalle kabadayılığının iç dengesini canlı bir biçimde aktarıyordu.
- Toplantıda küçük bir konuyu büyüterek racon kesmeye kalkışan yönetici ekibin ciddiyetini bozdu, müdür konuyu kısaca toparlamak zorunda kaldı.
- Mahallede her olaya racon kesen genç adam zamanla çevresinin saygısını kaybetti, akıl vermenin yerini örnek olmanın aldığını yıllar sonra fark etti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Racon, halk dilinde usul, görgü, kural anlamında kullanılan eski bir kelimedir; kökeni İtalyanca ragione yani neden, gerekçe sözcüğüne dayandırılır. Türkçeye geçtikten sonra özellikle kabadayılık ve sokak kültüründe kendine özgü bir anlam alanı kazanmıştır; bugün hâlâ esnaf ve mahalle diline yerleşik bir terim olarak yaşar.
Racon kurmak bir ortamın kurallarını belirlemek, sistemi kurmak anlamı taşır; racon kesmek ise hazır bir kural varmış gibi konuşmak, gösteriş için bir hüküm savurmaktır. Birincisi gerçek bir kural koymayı, ikincisi konuşma yoluyla otorite gösterisini ifade eder; halk dili bu iki yakın eylemi farklı tonlarla ayırır.
Söz genelde olumsuz, hafif alaylı bir ton taşır. Kabadayı tarzı bir adamın gerçekte yetkisi olmadığı bir konuda hüküm savurmasını eleştirir. Çok nadir, dostane bir takdir olarak da kullanılır; ama yaygın kullanımı eleştirel bir gözle gösteriş davranışını işaret eder.