Anlamı
davranışlarda içtenlik bulunmamak:
'Rol yapmaya kalkışsa yüzüne gözüne bulaştıracağını biliyordu.' -T. Buğra.
Detaylı Açıklama
Rol yapmak deyimi, kişinin davranışlarında içtenliğin bulunmadığı, gerçek duygularını gizleyip sahte bir tutum sergilediği anlamında kullanılır. Söz tiyatro dilinden gelir; oyuncu sahnede gerçek olmayan bir karakter canlandırır, halk dili bu mantığı gündelik samimiyetsizliklere taşımıştır. Hasta numarası yaparak işten kaçan bir çalışan, romantik ilişkide ilgisizliğini saklayıp ilgili görünen bir kişi, sosyal ortamda kendini olduğundan farklı gösteren biri, çocuğunu kandırmak için ağlama numarası yapan bir baba tipik örneklerdir. Söz eleştirel veya hafif mizahi bir tonla geçer; konuşmacı muhatabının ya da bir üçüncü kişinin sahteliğini fark ettiğini gösterir. Halk dili dürüstlüğe verdiği değeri ve sosyal sezgisinin keskinliğini bu kalıpla ifade eder. Söz halk dilinin sahtelik karşısındaki keskin sezgisini güçlü bir biçimde dile getirir ve bu yönüyle ahlak dilinin de temel kalıplarından biri olarak öne çıkar.
Rol Yapmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Rol yapmaya kalkışsa yüzüne gözüne bulaştıracağını biliyordu diyen yazar samimiyetsizliğin er geç fark edileceği imasını ustaca aktarıyordu.
- Çocuğunu kandırmak için ağlama numarası yapan baba rol yapmaktan vazgeçince küçük kızı yine de gerçeği fark etti.
- Romantik ilişkide gerçek duygularını saklayıp ilgili görünmek için sürekli rol yapan genç sonunda hem kendini hem partnerini yordu.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, tiyatro dilinin samimiyetsizlik mecazına dönüşmüş halidir. Oyuncunun gerçek olmayan bir karakteri canlandırması mantığı gündelik içtensizliği nitelemek için halk diline yerleşmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki kalıp birbirine çok yakındır; ikisi de samimiyetsiz davranışı işaretler. Rol kesmek biraz daha aktif ve bilinçli bir yalan ya da uydurma söz içerir; rol yapmak ise genel olarak içten olmayan davranışı kapsar. Halk dili nüans farkını bağlam içinde ustaca ayırır.
İş yerinde işten kaçma için hasta numarası, ev içinde çocuk eğitiminde mizahi numara yapma, romantik ilişkilerde duyguyu saklama, sosyal toplantılarda kendini olduğundan farklı gösterme, alışverişte fiyat pazarlığında ilgisiz görünme gibi pek çok bağlamda bu kalıp yerini bulur.
Söz halk dilinin sosyal sezgisinin keskinliğini gösterir; konuşmacı muhatabının ya da bir üçüncü kişinin sahteliğini fark ettiğini açıkça bildirir. Sözün yaygın kullanımı toplumun samimiyetsiz davranışları fark edebilme gücüne duyduğu güveni de yansıtır. Halk dili dürüstlüğü bu kalıpla yüceltir.