Anlamı
etkisi bulunmak:
'Sizinle benim bunda bir rolümüz oldu muydu?' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Rolü olmak deyimi, bir olayda, bir sonuçta ya da bir gelişmede etkisi bulunmak, payı olmak, katkı sağlamak anlamında kullanılır. Söz tiyatro dilinden gelir; bir oyuncunun oyunda yer alması mantığı metaforlaşarak günlük etki ve katkı kavramına dönüşmüştür. Bir kararın alınmasında bir aile büyüğünün öneri vermesi, bir takımın şampiyonluğunda yedek oyuncuların katkısı, bir tartışmanın çözüme kavuşmasında bir arabulucunun etkisi, bir başarının arkasında uzun süren ekip çalışması tipik bağlamlardır. Söz nötr veya hafif sitemli bir tonla geçer; konuşmacı çoğu zaman bir olayın çok yönlü etkilerini gözlemler ya da bir kişinin sorumluluk payını sorgular. Halk dilinin gündelik analiz dilinde sıkça karşımıza çıkar. Söz halk dilinin karmaşık nedensellik ilişkilerini sade bir kalıpla aktarma gücünün güzel bir örneğidir ve gündelik analitik dilin temel araçlarındandır.
Rolü Olmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Sizinle benim bunda bir rolümüz oldu muydu diyen yazar olayın sorumluluğunu sorgulayan bir tonu ustaca yansıtıyordu.
- Takımın bu sezon başarısında yedek oyuncuların da büyük rolü olduğunu kaptan basın toplantısında özellikle dile getirdi.
- Aile içindeki tartışmanın çözüme kavuşmasında dedenin arabulucu tutumunun büyük rolü olduğu sonradan herkesçe kabul edildi.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, tiyatro dilinin etki ve katkı mecazına dönüşmüş halidir. Oyuncunun oyundaki yeri her zaman bütüne katkı sağladığı için halk dili bu mantığı gündelik etki kavramına taşımıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İki kalıp birbirine yakın anlamlar taşır ama farklı tonlardadır. Rol oynamak bir etkinin bilinçli ya da yönlendirici biçimini anlatır; daha aktif bir paya işaret eder. Rolü olmak ise daha geniş bir katkı kavramını kapsar; bilinçli olmadan da gerçekleşmiş bir etkiyi içerebilir. Halk dili iki kalıbı bağlam içinde ustaca ayırır.
Söz sorumluluk açısından bir paya, bir katkıya işaret eder; tam sahiplenme değil ama bir oran kabul etme anlamı taşır. Olayın başarısında ya da başarısızlığında belirli bir etkinin bulunduğunu kabul etmek anlamına gelir. Halk dili karmaşık olayların çok yönlü etkilerini bu kalıpla işaretler.
Olumlu kullanımda bir başarıdaki katkı, bir gelişmedeki etki, bir çözüme ulaşmadaki pay vurgulanır. Olumsuz kullanımda ise bir başarısızlıktaki sorumluluk, bir hatadaki etki, bir çatışmadaki kışkırtıcılık eleştirilir. Söz iki yönlü kullanımıyla halk dilinin esnekliğini gösterir.