Anlamı
bir oyunda görev almak:
'Kafile, rol alan şahıslar tarafından yapılan türlü oyunlarla geziyi tamamlar.' -A. K. Tecer.
Detaylı Açıklama
Rol almak deyimi, bir oyunda, gösteride, bir organizasyonda ya da kollektif bir işte görev üstlenmek, etkin biçimde yer almak anlamında kullanılır. Söz tiyatro ve sinema dilinden gelir; bir oyuncunun bir karakteri canlandırması anlamında doğmuş, sonra metaforlaşarak her tür organizasyonel görev üstlenme anlamını da kazanmıştır. Bir okul piyesinde figüran olan öğrenci, sinema filminde yardımcı oyuncu olan tiyatrocu, bir gönüllü organizasyonda saha sorumluluğu üstlenen bir kişi, bir aile toplantısının düzenlenmesinde aktif olan bir akraba tipik bağlamlardır. Söz nötr ve genelde olumlu bir tonla geçer; kişinin pasif kalmayıp etkin görev üstlendiğini vurgular. Hem mesleki hem de sosyal bağlamlarda halk dilinin temel kalıplarından biridir.
Rol Almak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Kafile rol alan şahıslar tarafından yapılan türlü oyunlarla geziyi tamamlar diyen yazar organizasyondaki aktif katılımı kibar biçimde aktarıyordu.
- Okul piyesinde küçük bir rol alan çocuk haftalarca ezberini tekrarlayıp sahneye eksiksiz çıktı.
- Gönüllü dernek faaliyetlerinde saha koordinasyonunda rol alan üyeler etkinliğin başarısına büyük katkı sağladı.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, Fransızca rôle (tiyatroda oyuncu görevi) kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Yirminci yüzyılda tiyatro dilinin yaygınlaşmasıyla halk diline yerleşmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Rol, Fransızca rôle kelimesinden alıntıdır; Latince rotulus sözcüğüne dayanır. Aslında oyunculara verilen sarmal halinde dürülmüş kâğıt parçalarını anlatır; bu kâğıtlarda oyuncunun söyleyeceği sözler yazılı olurdu. Tiyatro tarihinin bu somut detayı dile kalıcı bir miras olarak yerleşmiştir.
Mesleki kullanımında oyuncunun belirli bir karakter canlandırması, sahnede yer alması anlatılır. Sosyal kullanımında ise herhangi bir organizasyondaki aktif katılım, görev üstlenme anlamı kazanır. İkinci anlam metaforik genişleme ile gelişmiş; sahne dünyasının kavramı sosyal hayatın dilini zenginleştirmiştir.
Rol almak aktif bir görev üstlenmeyi, bir karakteri canlandırmayı anlatır; tercihle gerçekleşen bir katılımdır. Rolü olmak ise daha çok bir olayda etkisi bulunmak anlamındadır; doğrudan üstlenme değil, bir sürece dahil olma durumudur. Halk dili iki kalıbı farklı bağlamlarda ustaca ayırır.