Anlamı
sıkıntıya sokmak, bunaltmak:
'Korkunç geceler, çakalların ulumaları, köpeklerin haykırışları bu ruhu da karartan gecelerde sinirleri büsbütün gevşetiyor.' -E. İ. Benice.
Detaylı Açıklama
Ruhu karartmak deyimi, bir kimseyi içsel olarak sıkıntıya sokmak, bunaltmak, neşesini kaçırmak, melankoli ve hüzün hâline düşürmek anlamında kullanılır. Söz ruh kavramının iç dünyanın sembolü olduğu kabulünden gelir; ruhun kararması iç ışığın azalması, duygusal karanlığın çökmesi demektir. Korkunç gecelerin, çakal seslerinin, köpek havlamalarının insan ruhuna bıraktığı ağırlık, ağır bir hastalığın haberinin aile içinde yaşattığı çöküntü, uzun yağmurlu günlerin getirdiği iç kapanma, ölüm haberlerinin akrabaların ruhunda yarattığı boşluk tipik örneklerdir. Söz ağır duygusal bir tonla geçer; konuşmacı içsel karanlığın boyutunu derin bir hüzünle dile getirir. Halk dili psikolojik karanlığın görsel bir tasvirini bu kalıpla yapar. Söz halk dilinin duygusal hâlleri görsel metaforlarla anlatma yeteneğinin en yoğun örneklerinden biridir; psikolojik karanlığın sözel ifadesinin temel araçlarındandır.
Ruhu Karartmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Korkunç geceler çakalların ulumaları köpeklerin haykırışları bu ruhu da karartan gecelerde sinirleri büsbütün gevşetiyor diyen yazar ağır psikolojik etkiyi ustaca aktarıyordu.
- Ağır hastalığın haberi aile içinde herkesin ruhunu kararttı, sofrada günlerce sessizlik hüküm sürdü.
- Uzun süren yağmurlu günler küçük çocukların bile ruhunu kararttı, kimsenin oyun oynamak istemediği bir kasvet çöktü.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, ruhun iç dünyanın sembolü olduğu halk inancından doğmuştur. Aydınlık ile karanlık zıtlığı duygusal hâlin görsel tasvirine ustaca uyarlanmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ağır hastalık haberleri, ölüm, beklenmedik kayıplar, uzun süreli kötü hava koşulları, korku verici sesler ve manzaralar, derin hayal kırıklıkları, ağır ekonomik sıkıntılar gibi pek çok durum için bu söz söylenir. Ortak özellik içsel karanlığın çökmesi, neşenin kaçması, hüznün ağır basmasıdır.
Söz ruh kavramının iç dünyanın sembolü olduğu kabulünden beslenir. Ruhun kararması iç ışığın azalması, duygusal karanlığın çökmesi demektir. Halk dili görsel bir tasvir kullanarak içsel hâli somut bir biçime taşır. Aydınlık ile karanlık zıtlığının kullanımı duygu durumunu anlatmada güçlü bir araç olur.
Çağdaş psikoloji açısından söz depresif duygu durumlarını, kaygı bozukluklarını, melankolik dönemleri tasvir eder; tedavi gerektiren ağır halleri de işaret edebilir. Halk dilinin bu kalıbı çağdaş psikoloji literatüründeki pek çok kavramın sözel öncüsüdür; duygusal halin yüzyıllardır gözlenmiş bir tasviridir.