Anlamı
rüzgâra açık ve kapalı bulunmak:
'Rüzgâr tutmayan yerlerinde dadılar, çocuklar ve ihtiyarlar güneşlenirler.' -B. Felek.
Detaylı Açıklama
Rüzgâr tutmamak deyimi, bir mekânın ya da bir yerin rüzgârdan uzak, korunaklı, yel almayan bir konumda bulunması anlamında kullanılır. Söz rüzgâr almak deyiminin tam zıt anlamlısıdır. Halk dili evlerin ve mekânların hava koşullarına göre değerlendirilmesini bu iki kalıpla yapar. Bir bahçenin köşede kalan ağaçlı bölümünün her zaman sakin kalması, bir konağın iç avlusunun yıl boyu sessiz olması, ev yan duvarının arkasındaki küçük bahçenin esintilerden uzak kalması, dağ yamacının kuytuda kalan kısmının kar yağışında bile korunaklı oluşu tipik örneklerdir. Söz olumlu veya nötr bir tonla geçer; halk dili sakin köşelerin değerini bu kalıpla vurgular. Özellikle dadıların, çocukların ve ihtiyarların güneşlenmek için tercih ettiği yerleri anlatmada sıkça kullanılır.
Rüzgâr Tutmamak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Rüzgâr tutmayan yerlerinde dadılar çocuklar ve ihtiyarlar güneşlenirler diyen yazar sakin köşelerin sosyal kullanımını sıcak bir gözlemle aktarıyordu.
- Bahçenin köşesindeki ağaçlı bölüm rüzgâr tutmadığı için aile yaz akşamlarında çayını orada içmeyi tercih ediyordu.
- Konağın iç avlusu rüzgâr tutmadığı için her mevsimde rahatlıkla zaman geçirilebilen sakin bir mekan olarak kullanılırdı.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, somut mimari ve coğrafi gözlemden gelmektedir. Mekânların hava koşullarına göre değerlendirilmesi halk dilinde yüzyıllardır pratik bir bilgi olarak yaşar.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Söz bir mekânın rüzgârdan korunaklı, sakin, yel almayan bir konumda bulunduğunu işaretler. Mimari ve coğrafi açıdan ev köşeleri, iç avlular, duvar arkalarındaki bahçeler, dağ yamaçlarının kuytuları gibi pek çok yer bu özelliği taşıyabilir. Halk dili sakin köşelerin değerini bu kalıpla vurgular.
Yaz akşamlarında çay içme, kış güneşinin tadını çıkarma, çocukların oyun alanı, yaşlıların oturma köşesi, hayvanların dinlenme yeri, mevsimsel ürünlerin saklanması gibi pek çok bağlamda bu kalıp yerini bulur. Halk dili korunaklı mekânların gündelik kullanımını ve değerini bu kalıpla işaretler.
İki kalıp birbirinin zıttıdır ve halk dilinin mekânsal değerlendirmesini gösterir. Rüzgâr almak hava akımının geçtiği konumu, rüzgâr tutmamak ise korunaklı sakin konumu işaretler. Mevsime ve ihtiyaca göre iki özelliğin de farklı değerleri vardır; yaz aylarında rüzgâr alan, kış aylarında rüzgâr tutmayan mekanlar tercih edilir.