Anlamı
yaşı çok ilerlemiş olmak.
Detaylı Açıklama
Saat on bir buçuğu çalmak, bir kimsenin yaşının hayli ilerlediğini, ömrünün son dönemine yaklaştığını şakacı ve dolaylı bir dille anlatır. Benzetme, günü tamamlayan on iki saatlik döngüden gelir: saat on iki ömrün sonuna denk düşerken, on bir buçuk sona az kaldı ama henüz dolmadı anlamını taşır. Böylece söz, ölümü doğrudan anmadan, yaşlılığı gülümseyerek kabullenmenin bir yolu olur. Genellikle yetmiş beşini geçmiş, hâlâ hayat dolu biri için, çoğu zaman da kişinin kendi yaşıyla ince ince dalga geçmesi biçiminde kullanılır. İçinde hem bir hüzün hem de olgun bir kabulleniş vardır; yaşlanmayı ağırlaştırmadan, sıcak bir espriyle karşılamayı yeğler. Yakın anlamlı yaş deyimlerinden farkı, ölümü doğrudan değil bir saat imgesiyle, gülümseten bir dolaylılıkla anmasıdır.
Saat On bir Buçuğu Çalmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Yetmiş beşine basan dedem gülerek artık saat on bir buçuğu çalmaya başladı diye kendisiyle dalga geçip duruyordu.
- Doksana yaklaşan amcamız için ailede saat on bir buçuğu çaldı sözü sevgiyle ama biraz da hüzünle söylenir olmuştu.
- Emekliliğinin uzun yıllarına ulaşan komşumuz saat on bir buçuğu çalsa da hayatı dolu dolu yaşamayı sürdürüyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
On iki, saatin tam dolması yani ömrün bitişi demektir; halk dili bunu doğrudan söylemekten çekinir. On bir buçuk ise sona yaklaşıldığını ama vaktin henüz dolmadığını anlatır. Yarım saatlik bu fark, ölümü yumuşatarak ima etmenin ince bir yoludur.
Mizahla hüznün karıştığı bir dille söylenir. Konuşan kişi yaşlanmayı dramatize etmez; onu acıyla değil, gülümseyerek ve kabullenerek dile getirir. Ölümlülüğü ağır bir mesele gibi değil, sıcak bir şakayla anmayı yeğleyen bir tavır taşır.
Genellikle yetmiş beşini aşmış kişiler için, doksana yaklaşanlar içinse daha sık söylenir. Ömrün uzadığı bugünlerde söz biraz esnemiş, sağlığı erken yıpranmış kişiler için de kullanılır olmuştur. Takvim yaşından çok, kişinin taşıdığı yorgunluğu da hesaba katar.