Anlamı
1) dizinin dışına çıkarmak; 2) mec. ilgisini kesmek, işin gereğinden alıkoymak, işlemez duruma getirmek:
'Kendisini de arkadaşlarını da çok rahat susturup saf dışı bırakabilirlerdi.' -O. Aysu.
Detaylı Açıklama
Saf dışı etmek deyimi iki ana kullanımıyla bilinir. Birinci anlamda bir kimseyi ya da bir şeyi dizinin, grubun, sıranın dışına çıkarmak, ayırmak demektir. İkinci anlamda ise mecazi olarak bir kişiyi, takımı, aracı ya da düşünceyi oyun, yarış, mücadele veya süreç dışında bırakmak; etkisiz hâle getirmek anlamını taşır. Askeri törende bir erin sıradan çıkarılması birinci anlamın somut örneğidir. Bir rakibi karar sürecinin dışına iten yönetici, sakatlık nedeniyle oyuncuyu kadrodan çıkaran teknik direktör ya da bozulan bir makineyi kullanım dışı bırakan ekip ikinci anlama örnek gösterilebilir. Söz bağlama göre teknik, sportif ya da eleştirel bir ton kazanır. Ortak nokta, bir unsurun etkin düzenin dışında bırakılmasıdır.
Saf Dışı Etmek (bırakmak) Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Kurul, muhalefet eden üyeyi tartışmaların dışına iterek karar sürecinden saf dışı etmeye çalıştı.
- Toplantıda etkisini azaltmak istediği rakibini karar sürecinden saf dışı etmeye çalıştı.
- Sakatlanan kilit oyuncuyu sezon başında saf dışı etmek zorunda kalan teknik direktör yeni stratejisini hızla geliştirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinci anlam, bir kişiyi belirli bir grubun ya da düzenin dışına çıkarmayı anlatır; askerî bir törende sıradan çıkarmak ya da bir oyuncuyu kadrodan ayırmak gibi. Böylece teknik bir kavram, gündelik dile de taşınmış olur.
Mecazi anlam yarış, spor, siyaset, iş hayatı ve tartışma süreçlerinde kullanılır. Birini oyunun, kararın ya da mücadelenin dışında bırakmayı anlatır. Bu dışarıda bırakma kimi zaman teknik bir zorunluluk, kimi zaman da bilinçli bir güç kullanımı olabilir.
Çoğu bağlamda evet. Saf dışı etmek, birini ya da bir şeyi etkili konumdan çıkarma anlamı taşıdığı için güç kullanımı sezdirir. Ancak sporda sakatlık, teknik arıza ya da yarıştan elenme gibi tarafsız durumlarda da kullanılabilir.