Anlamı
geri dönmek, geri dönüp gitmek:
'Binbaşının gayriihtiyari içi sızladı, yaşlı bir kadını dövmeye kalkmış gibi utanma hissi duyarak sağdan geri etti, başı önünde mağlup ve mahcup merdivenleri indi.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Sağdan geri dönmek deyimi, geldiği yoldan geri dönmek, geri dönüp gitmek anlamında kullanılır. Kalıbın, askerî yürüyüşteki sağdan geri komutunu andırdığı düşünülür; ancak kaynaklar sözü yalnızca geri dönmek anlamıyla verdiği için kökeni kesin biçimde söylenemez. Beklenmedik biçimde niyetinden vazgeçip geri dönen biri ya da gittiği işi yarıda bırakıp geri dönen bir kişi, sağdan geri döner. Söz nötr; bağlama göre hüzünlü ya da kabullenici bir tutum da taşıyabilir. Geldiği yoldan geri dönmeyi, kimi zaman bir karardan vazgeçişi anlatır. Edebî metinlerde, örneğin Reşat Nuri Güntekin'in bir sahnesinde olduğu gibi, kişinin mağlup ve mahcup biçimde geri dönüşünü betimlerken de geçer. Gündelik dilde yerini çoğu kez sade bir geri dönmek ifadesine bırakmıştır.
Sağdan Geri Dönmek (etmek) Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Söyleyeceklerinden vazgeçen adam, başı önünde sağdan geri dönüp sessizce merdivenleri indi.
- Beklenmedik şekilde fikrini değiştirip sağdan geri dönen genç meslektaşımız ailesinin endişesini bir nebze yatıştırdı.
- Ziyareti yarıda kesip sağdan geri dönmek zorunda kalan misafir, ev sahibine içten bir özür sundu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıbın, askerî yürüyüşteki sağdan geri komutunu andırdığı düşünülür; halk dilinin bu komutu gündelik bir dönüş anlamına taşımış olması olasıdır. Ancak elimizdeki kaynaklar sözü yalnızca geri dönmek, geri dönüp gitmek anlamıyla verdiği için kökeni kesin olarak söylenemez. Bu yüzden askerî bağ, bir olasılık olarak anılmalıdır.
Söz, bağlama göre nötr olabildiği gibi, geri dönmek zorunda kalmanın getirdiği mahcubiyet ya da vazgeçiş duygusunu da taşıyabilir. Nitekim Reşat Nuri Güntekin bir sahnesinde, mağlup ve mahcup biçimde geri dönen bir karakteri bu sözle anlatır. Duygusal ton her zaman değil, daha çok böyle edebî kullanımlarda öne çıkar.
Modern bağlamda söz daha çok edebi metinlerde ve dramatik anlatılarda yer alır. Gündelik konuşmada yerini geri dönmek gibi sade ifadeler almıştır. Bugün hem gerçek hem de mecazi olarak geri dönüşü anlatmak için kullanılır.