Anlamı
1) at ön ayaklarını yerden kesip arka ayakları üstünde durmak, şahlanmak:
'Aydınlıktan huylanan atlar şaha kalkarak deli gibi dörtnala ileri atılıyorlardı.' -Ö. Seyfettin. 2) mec. taşkınlık göstermek, coşmak, kükremek.
Detaylı Açıklama
Şaha kalkmak, en somut anlamıyla bir atın ön ayaklarını yerden keserek arka ayakları üzerinde dikilmesi, şahlanması anlamına gelir. Ürken, huylanan ya da coşan bir at öne doğru dikilip şaha kalkar. Deyimin güçlü bir mecazi anlamı da vardır: bir kimsenin ya da bir topluluğun birdenbire coşması, taşkınlık göstermesi, öfkeyle ayaklanıp kükremesi. Bu kullanımda söz, bastırılan bir öfkenin ya da coşkunun ansızın patlamasını anlatır. Haksızlığa dayanamayıp ayaklanan bir halk, öfkeden gözü dönüp birden coşan biri bu sözle betimlenir. Söz, ani, güçlü ve durdurulması güç bir çıkışı yansıtır. Bir atın şahlanmasını ya da mecazen bir kimsenin birdenbire coşup taşkınlık göstermesini, öfkeyle ayaklanmasını anlatan bir sözdür.
Şaha Kalkmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Yılanı görünce at birden şaha kalktı, binici az kalsın yere düşüyordu.
- Haksızlık iyice haddini aşınca bütün halk şaha kalktı, meydanları hınca hınç doldurdu.
- O ağır sözleri duyunca öfkeden âdeta şaha kalktı, kendini zar zor tuttu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Somut anlamıyla, bir atın ön ayaklarını yerden keserek arka ayakları üzerinde dikilmesini, şahlanmasını anlatır. Ürken, huylanan ya da coşan bir at öne doğru dikilip şaha kalkar. Bu somut görüntü, sözün mecazi anlamına da temel oluşturur.
Bir kimsenin ya da bir topluluğun birdenbire coşması, taşkınlık göstermesi, öfkeyle ayaklanıp kükremesini anlatır. Bastırılan bir öfkenin ya da coşkunun ansızın patlaması bu anlamda dile gelir. Haksızlığa dayanamayıp ayaklanan bir halk buna örnektir.
Ani, güçlü ve durdurulması güç bir çıkış barındırır. Tıpkı şahlanan bir atın birden dikilmesi gibi, mecazi anlamda da bir öfke ya da coşku beklenmedik biçimde patlar. Söz, bu sarsıcı, kontrol edilmesi zor yükselişi çarpıcı biçimde anlatır.