Anlamı
azarlanmak, terslenmek:
'Mebustan saparta yiyen bu adam kimdir?' -R. E. Ünaydın.
Detaylı Açıklama
Saparta yemek deyimi, bir kimsenin azar yemesi, terslenmesi, sert biçimde uyarılması anlamında kullanılır. Saparta; ağır azar, sert söz, terslenme demektir. Bir üstünden ya da büyüğünden sert bir uyarı alan biri, saparta yemiş olur; örneğin patronundan azarlanan bir çalışan ya da öğretmeninden fırça yiyen bir öğrenci. Söz hafif şikâyetçi ya da hüzünlü bir tutum taşır; çoğu zaman bir üstün ya da yetkilinin sert uyarısı bağlamında kullanılır. Azar yiyen kişinin ezikliğini, o an yaşadığı bozgunu da sezdirir. Genellikle bir sosyal hiyerarşi içinde, güçlünün zayıfa yönelttiği sert bir tepkiyi anlatır; azarın ağırlığını ve muhatabın üzerindeki etkisini vurgular. Bugün az duyulsa da, sert bir azarı anlatmak için hâlâ zaman zaman kullanılır.
Saparta (sapartayı) Yemek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Mecliste bir vekilden sert bir azar işiten adam, herkesin önünde saparta yiyince kendini iyice küçülmüş hissetti.
- Üstünden sert uyarı alıp saparta yiyen genç çalışan o gün uzun süre toparlanamadı.
- Müşterisinden tepki görüp saparta yiyen yeni esnaf mesleki ilk dersini böyle öğrenmiş oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Saparta, halk dilinde ağır azar, sert söz, terslenme anlamlarında kullanılan bir kelimedir. Kökeni kesin olarak bilinmez. Bugün gündelik dilde az duyulsa da, saparta yemek ve sapartayı vermek gibi kalıplarda yaşamayı sürdürür.
Söz, sosyal hiyerarşi içinde üstün asta verdiği sert tepki dinamiğini yansıtır. Patron-çalışan, öğretmen-öğrenci, üst yönetici-alt çalışan ilişkilerinde tipik olarak yerini bulur; güçlünün sesini yükselttiği anları anlatır.
Saparta yemek ile sapartayı vermek aynı olayın iki yüzüdür. Saparta yemek azar alan tarafın durumunu, sapartayı vermek ise azar veren tarafın eylemini anlatır. İki kalıp, aynı sosyal olaya iki farklı perspektiften bakar.