Anlamı
azarlamak, terslemek:
'Hanımefendi kalkmış, ikisine de sapartayı vermiş.' -H. R. Gürpınar.
Detaylı Açıklama
Sapartayı vermek deyimi, bir kimseyi azarlamak, sert biçimde uyarmak, terslemek, ağır söz söylemek anlamında kullanılır. Saparta yemek deyiminin karşılığıdır; azarı veren tarafı işaret eder. Çalışanını sert biçimde uyaran bir yönetici ya da eve geç gelen çocuğuna çıkışan bir anne, sapartayı vermiş olur. Söz kararlı, sert ya da gözlemci bir tutum taşır; çoğu zaman bir üstün ya da büyüğün, alttakine yönelttiği sert bir uyarıyı anlatır. Azarlayan tarafı öne çıkararak tepeden ve haşin bir çıkışı dile getirir. Sosyal hiyerarşinin sertleştiği bir anı, güçlünün sesini yükselttiği durumu betimler; ağır sözün karşı tarafta bıraktığı etkiyi de sezdirir. Karşısındakini sert sözlerle bir güzel paylamayı, tepeden bir çıkışı canlı biçimde anlatır.
Sapartayı Vermek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Hanımefendi ayağa kalkıp ikisine birden sapartayı verince, oda bir anda buz gibi sessizliğe gömüldü.
- Çalışanını sert biçimde uyarmak isteyen yönetici, sapartayı vermek için sabahki toplantıyı tercih etti.
- Eve geç gelen çocuğuna çıkışan anne, sapartayı verdikten sonra bir süre kimseyle konuşmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Söz, üstün alttakine yönelttiği sert sözlü uyarı dinamiğini yansıtır. Patron-çalışan, öğretmen-öğrenci, ebeveyn-çocuk ilişkilerinde tipik olarak yerini bulur. Sosyal hiyerarşinin sertleştiği, güçlünün sesini yükselttiği anları anlatır.
İki kalıp aynı olayın iki yüzüdür. Saparta yemek azar alan tarafın durumunu, sapartayı vermek ise azar veren tarafın eylemini anlatır. Böylece aynı sosyal olay, iki farklı perspektiften dile getirilir.
Modern iletişim bağlamında sapartayı vermek, sert bir eleştiri ile saldırgan bir azarlama arasında bir yerde durur. Modern iş anlayışı yapıcı geri bildirimi ve saygılı uyarıyı öne çıkarır; söz ise bugün de sert bir azar ya da paylama anlamında kullanılır.