Anlamı
1) alnı, eli, ayakları, dizleri, ayak parmaklarını yere getirmek:
'Tozlanmış camların arkasından secde eden ruh ile merkadi tebcile başladı.' -A. H. Müftüoğlu. 2) mec. saygı göstermek.
Detaylı Açıklama
Secde etmek deyimi iki anlamda kullanılır. Birinci ve asıl anlamıyla, namazda alnı yere koyarak yere kapanmayı, secde bölümünü yerine getirmeyi anlatır. İkinci ve mecazi anlamıyla ise bir kimseye ya da bir şeye, yere kapanacak kadar derin bir saygı ve hayranlık duymayı ifade eder. Secde, Arapça kökenli bir kelimedir ve yere kapanma anlamını taşır. Namazında alnını yere koyan bir Müslüman birinci anlama; üstün bir başarı ya da büyük bir eser karşısında adeta secde eder gibi saygı duyan biri ikinci anlama örnektir. Söz, dini bağlamda derin bir teslimiyeti ve alçakgönüllülüğü; mecazi bağlamda ise sınırsız bir takdiri dile getirir. Hangi anlamın kastedildiğini, cümlenin içeriği ve tonu kolayca belli eder.
Secde Etmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Namazın en huşulu anında secde etti; alnını yere koyup uzun uzun dua etti.
- Namazda rükûdan doğrulduktan sonra secde etti, alnını yere değdirip Rabbine yöneldi.
- Üstün bir başarıya derin saygı duyan eleştirmen, mecazen adeta secde eder gibi takdirini dile getirdi.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, Arapça secde (yere kapanma) kelimesinden Türkçeye geçmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Secde, İslam ibadetinin temel bir unsurudur. Namazda kişinin alnını yere koyarak yere kapanmasını, Allah'ın huzurunda en alçakgönüllü hâli almasını anlatır. Bu yönüyle secde, teslimiyetin ve tevazunun en güçlü ifadelerinden biri sayılır.
Mecazi kullanım halk dilinin yaratıcı genişlemesinin örneğidir. Secdenin manevi alçakgönüllülük ve saygı kavramları bir kişiye, esere ya da olguya yönelik derin saygının metaforu olarak halk diline yerleşmiştir. Halk dili dini bir kavramı sosyal saygı diline taşımıştır.
Birinci anlam doğrudan dini ibadeti, fiziksel olarak yere kapanmayı ifade eder. İkinci anlam ise manevi olarak derin saygı duyma, takdir etme anlamını taşır. Bağlam iki anlamı kolayca ayırır; cümlenin tonu ve içeriği hangi anlamın kastedildiğini gösterir.